Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy tashabbusi bilan ishga tushirilgan “Bring Kids Back UA” loyihasi ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya hududida kamida 20 570 nafar ukrainalik bola noqonuniy ravishda ushlab turilmoqda. Loyiha rahbari Maksim Maksimovning aytishicha, bu faqat yetarli ma’lumotga ega bo‘lgan holatlar bo‘lib, haqiqiy son bundan ancha yuqori.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Inson Huquqlari Kengashining Ukraina bo‘yicha Mustaqil Xalqaro Tergov Komissiyasi mart oyida Rossiya ukrainalik bolalarni muntazam ravishda deportatsiya qilgani va majburan ko‘chirgani haqida xulosa chiqardi. Bu xalqaro gumanitar huquq normalarini buzadi va urush jinoyatlari hamda insoniyatga qarshi jinoyatlar sifatida tasniflanadi.
Rossiya rasmiylari 2023-yilda 744 000 nafar bolani “qabul qilganliklari”ni ma’lum qilgan. Shu yilning o‘zida Rossiya BMT Bolalar Huquqlari Qo‘mitasiga 46 000 nafar ukrainalik bola Rossiya pasporti olgani haqida xabar bergan. Biroq bu raqamlarni tekshirish qiyin va ommaviy axborot vositalaridagi ma’lumotlar bir-biridan farq qiladi.
Ukraina Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya hukumati bolalarni rus oilalari va muassasalarida uzoq muddatli parvarishga joylashtirishni tashkil qilmoqda. Bu esa qurolli mojaro natijasida ajralgan oilalarni birlashtirish huquqini tan oluvchi xalqaro huquqni buzadi.
Hozirgacha Ukraina 2 126 nafar bolani qaytarishga muvaffaq bo‘lgan. Maksimovning so‘zlariga ko‘ra, bolalarni qaytarishning ikki mexanizmi mavjud: vositachilik orqali (har safar 10 nafardan ko‘p bo‘lmagan bola qaytariladi) va “uyushgan repatriatsiya” (fuqarolik jamiyati guruhlari ishtirokida, ammo bu usul haqida batafsil ma’lumot berish taqiqlangan).
Qaytarilgan bolalar butunlay yo‘nalishini yo‘qotgan holda keladi va kattalarga ishonmaydi. Ularning Rossiyada mafkuraviy indoktrinatsiyadan o‘tgani seziladi. Qaytib kelgach, ular reabilitatsiya va reintegratsiya yordamini oladi.
Xalqaro Jinoyat Sudi Rossiya prezidenti Vladimir Putin va uning bolalar huquqlari bo‘yicha vakili Mariya Lvova-Belovaga nisbatan bolalarni noqonuniy deportatsiya qilish va ko‘chirishda ishtirok etganlikda ayblanib hibsga olish orderi chiqargach, Rossiya usullarini o‘zgartirgan. Endi ular bosib olingan hududlarda ko‘p bosqichli jarayon yaratgan: militarizatsiya, indoktrinatsiya, “ruslashtirish” va Rossiya pasportlarini berish.
Taxminan 1,6 million ukrainalik bola Rossiya bosib olgan hududlarda yashaydi. U yerda rus maktablari va harbiylashtirilgan tashkilotlar ko‘paygan. Ukraina Bosh prokurori Ruslan Kravchenkoning aytishicha, bolalar “Yunarmiya”, “Dvizheniye pervykh” va “Voin” kabi harbiy yoshlar harakatlariga jalb qilinmoqda, ularga qurol ishlatish o‘rgatilmoqda va Rossiyaga sodiqlik qasamyodi qabul qilinmoqda.
Ukraina Xavfsizlik Xizmatining harbiy asirlarni qidirish va ozod qilish bo‘yicha qo‘shma markazi rahbari Andriy Pasternakning aytishicha, Rossiya bosib olgan hududlarda tug‘ilgan va qayta tarbiyalangan 19-20 yoshli mahbuslar Rossiya tomonida jang qilgan. “Ular ukrainaliklarni ukrainaliklarga qarshi jangga jo‘natmoqda”, deydi Pasternak.
2025-yil oxirida BMT Bosh Assambleyasi ukrainalik bolalarni qaytarish to‘g‘risida rezolyutsiya qabul qildi. Bu rezolyutsiya Bosh kotib Antoniu Guterrish va BMTning Bolalar va qurolli mojarolar bo‘yicha maxsus vakili Vanessaga bolalar haqida ma’lumot so‘rash, ularga gumanitar kirishni ta’minlash va xavfsiz qaytarishni kafolatlash vakolatini beradi.
Source: www.dw.com