Xalqaro ichki ko‘chish monitoring markazi (IDMC) tomonidan e’lon qilingan hisobotga ko‘ra, 2025-yilda dunyo bo‘ylab mojaro va zo‘ravonlik tufayli ichki ko‘chishlar soni rekord darajaga yetdi. Yil oxiriga kelib, 32,3 million kishi mojarolar sababli o‘z mamlakatlari ichida ko‘chishga majbur bo‘lgan. Bu o‘tgan yilga nisbatan 60% ko‘p va 2008-yilda ma’lumotlar yig‘ish boshlanganidan beri birinchi marta tabiiy ofatlar tufayli ko‘chishlar sonidan (29,9 million) oshib ketdi.
Norvegiya qochqinlar kengashi bosh kotibi Yan Egeland bu raqamlarni “fuqarolarni asosiy himoya qilish tizimining global qulashi belgisi” deb atadi. Uning qo‘shimcha qilishicha, “son-sanoqsiz oilalar vayron bo‘lgan uylar va yo‘qolgan xizmatlarga qaytmoqda yoki umuman qaytolmaydi. DR Kongo va Sudandan tortib, Eron va Livangacha, avvalgi rekord darajadagi uylarini tark etganlarning ustiga millionlab yangi ko‘chishlarni ko‘rmoqdamiz.”
Ichki ko‘chishlar deganda, bir shaxsning o‘z mamlakati chegaralarida qochishga majbur bo‘lgan har bir yangi holati tushuniladi. Xuddi shu shaxs bir necha marta ko‘chirilishi mumkin. IDMC hisobotida, shuningdek, 2025-yilda yoki undan oldin ko‘chirilgan, ammo hali ham o‘z joyida qolayotganlar soni yuqoriligicha qolayotgani ko‘rsatilgan.
Jami 82,2 million kishi 2025-yilda ko‘chirilgan, bu 2024-yildagi tarixiy eng yuqori ko‘rsatkich (83,5 million) dan keyin ikkinchi o‘rinda va 20 yil oldin ma’lumotlar yig‘ish boshlanganidan beri birinchi marta pasayishdir. Biroq hisobotda bu pasayish “taraqqiyot deb adashmaslik kerak”ligi ta’kidlanadi, chunki raqamlar ortida “yuz minglab majburiy qaytishlar, vayron qilingan infratuzilma va chuqurlashgan ijtimoiy va ekologik bosimlar” yotib, odamlar uchun doimiy yechimlarni amalga oshirib bo‘lmaydi.
2025-yilda ko‘chirilganlarning 83% dan ortig‘i mojaro va zo‘ravonlik tufayli o‘z uylarini tark etgan, qolganlari tabiiy ofatlar sababli. Mojarolar tufayli uylarini tark etganlarning deyarli yarmi Sudan, Kolumbiya, Suriya, Yaman va Afg‘onistonda. Sudan ketma-ket uchinchi yil ichki ko‘chirilganlar eng ko‘p bo‘lgan mamlakat bo‘ldi.
Mojaro tufayli ichki ko‘chishlarning rekord darajasi yangi xalqaro mojarolar va kuchaygan mavjud mojarolar natijasidir. 2025-yilda zo‘ravonlik tufayli ichki ko‘chishlarning 46% i xalqaro qurolli mojarolar bilan bog‘liq bo‘lib, bu o‘tgan yilga nisbatan deyarli ikki baravar ko‘p. Eron va DR Kongo 2025-yilda mojaro tufayli ichki ko‘chishlarning uchdan ikki qismini tashkil etdi.
Source: www.theguardian.com