Qatar mintaqaviy vositachilik harakatlarini faollashtirmoqda, garchi Eron bilan urush havo hujumlarini keltirib chiqargan va Dohaning jahon neft bozorlariga kirishini to‘sib qo‘ygan bo‘lsa-da. Ammo Qatar AQSh va Eron bilan aloqalaridan o‘z manfaati uchun foydalana oladimi?
Qatar poytaxti Dohada AQSh va Eron o‘rtasidagi vositachilik sa’y-harakatlari jadallashgan. So‘nggi kunlarda Qatar Bosh vaziri va Tashqi ishlar vaziri Shayx Muhammad bin Abdulrahmon al-Tani Eron, Saudiya Arabistoni, Pokiston, Turkiya, Quvayt va boshqa davlatlar rasmiylari bilan “mintaqaviy keskinlik” va “hududda vaziyatni yumshatishga qaratilgan sa’y-harakatlar”ni muhokama qilgan.
O‘tgan hafta va dam olish kunlari al-Tani AQSh vitse-prezidenti Jey Di Vens, Davlat kotibi Marko Rubio va Oq uy elchisi Stiv Uitkoff bilan ham uchrashib, Eronga qarshi urushni butunlay tugatish bo‘yicha sa’y-harakatlarni muhokama qilgan, deb xabar beradi Axios nashri.
Qatar Bosh vaziri Doha Pokistonning yetakchi vositachilik rolini to‘liq qo‘llab-quvvatlashini bir necha bor ta’kidlagan bo‘lsa-da, bu Qatar o‘zining diplomatik faolligini kengaytirayotganini ko‘rsatadi. Chatham House tahlilchisi Sanam Vakilning fikricha, Qatar “muhim parda ortidagi rol” o‘ynamoqda va Tehron bilan Vashington o‘rtasidagi ko‘prikni saqlashda kalit vazifasini bajaradi.
AQSh rasmiylari, Axios ma’lumotlariga ko‘ra, qatarliklar “ayniqsa, Eron bilan muzokaralarda samarali” bo‘lganini ta’kidlagan. Arab Ko‘rfazi Davlatlari Instituti tahlilchisi Anna Jeykobs esa Qatarning AQSh va Eron vositachiligida uzoq tajribaga ega ekanligini, bu borada Pokistondan ustun turishini qayd etadi.
Qatar uchun vositachilikdagi muvaffaqiyat ichki manfaatlar ham keltiradi. Doha Hormuz bo‘g‘ozini ochiq va xavfsiz saqlashga qaratilgan kelishuvga erishishni ustuvor vazifa deb biladi. Qatar, AQShning yaqin ittifoqchisi, fevral oyi oxiridagi AQSh-Isroil zarbalaridan so‘ng Eron raketalari va dronlari nishoniga aylangan. Shuningdek, dunyodagi ikkinchi yirik suyultirilgan gaz ishlab chiqaruvchisi mart oyida Eron asosiy gaz inshootiga zarba berganidan keyin ishlab chiqarishni to‘xtatishga majbur bo‘lgan.
Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi Qatar, Bahrayn va Quvaytning neft eksportini to‘xtatgan, Ummon, Saudiya Arabistoni va BAA yuklarini esa keskin cheklagan. Biroq yakshanba kuni Financial Times xabariga ko‘ra, urush boshlanganidan beri birinchi marta Qatarning suyultirilgan gazi bo‘lgan tanker Hormuz bo‘g‘ozidan o‘tgan. Seshanba kuni yana bir tanker Pokiston yo‘nalishida bo‘g‘ozga yaqinlashayotgani xabar qilingan.
Qatar o‘nlab yillar davomida diplomatiya va vositachilikni mintaqaviy strategiyasi va milliy o‘zligining asosiga aylantirgan. Doha Vashington bilan yaqin aloqalarga ega, Tehron bilan mustahkam ish munosabatlariga ega, shuningdek, Afg‘onistondagi Tolibon, Misrdagi “Musulmon birodarlar” va Suriyadagi nizomiy bo‘lmagan aktyorlar bilan aloqalarni saqlaydi. Biroq, tahlilchilarning fikricha, mojaroni tugatish AQSh va Eronning o‘ziga bog‘liq va bu hali uzoq ko‘rinadi.
Source: www.dw.com