Yevropa Ittifoqi 2026-yilning birinchi choragida Rossiyadan suyultirilgan tabiiy gaz (SPG) importini 6,9 milliard kub metrga yetkazdi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 16 foizga ko‘p va so‘nggi yillardagi eng yuqori choraklik ko‘rsatkichdir. Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi Energiya Iqtisodiyoti va Moliya Tahlili Instituti (IEEFA) tahlilchilari buni ma'lum qildi.
Hisobotda ta'kidlanishicha, Rossiya Yevropa Ittifoqiga SPG yetkazib beruvchi ikkinchi yirik davlat bo‘lib qolmoqda. Birinchi o‘rinni kim egallashi aniq ko‘rsatilmagan. Rossiya SPGining asosiy xaridorlari Fransiya, Ispaniya va Belgiyadir. Fransiya barcha Yevropa davlatlari orasida eng katta hajmdagi xaridni amalga oshirdi.
Taqqoslash uchun: 2025-yil yakuniga ko‘ra, YI davlatlari Rossiya quvur gazi uchun 5,9 milliard yevro, Rossiya SPG uchun esa 6,7 milliard yevro sarflagan.
Shu bilan birga, Yevropa AQSh SPGiga qaramlikni oshirmoqda. 2021-2025 yillar oralig‘ida AQSh SPG importi uch baravardan ko‘proq o‘sdi. IEEFA prognoziga ko‘ra, 2026-yilda AQSh Yevropaga SPG importining uchdan ikki qismini ta'minlaydi. Qatar SPG eksportidagi uzilishlar tufayli AQSh 2026-yilda Norvegiyani ortda qoldirib, Yevropa va YIda eng yirik gaz yetkazib beruvchiga aylanishi mumkin, 2028-yilga kelib esa YI SPG importining 80 foizini ta'minlashi kutilmoqda. Biroq, amerika SPG Yevropa xaridorlari uchun o‘rtacha eng qimmat gazdir.
IEEFA tahlilchisi Ana Mariya Haller-Makarevichning fikricha, Yevropaning quvur gazidan SPGga o‘tishi ta'minot ishonchliligi va diversifikatsiyani ta'minlashi kerak edi, ammo Yaqin Sharqdagi mojaro va AQSh SPGiga haddan tashqari qaramlik Yevropa rejasining ikkala yo‘nalishda ham muvaffaqiyatsizlikka uchraganini ko‘rsatdi. U SPGni Yevropa energetika strategiyasining Axilles tovoni deb atadi.
Yevropa Ittifoqi yangi “AccelerateEU” strategiyasi doirasida import gaziga qaramlikni kamaytirish choralarini kuchaytirmoqda. IEEFA prognoziga ko‘ra, 2025-2030 yillarda Yevropada gaz iste'moli 14 foizga, SPG talabi esa 23 foizga kamayishi mumkin. Shunga qaramay, Yevropa davlatlari qo‘shimcha SPG terminallari qurishni rejalashtirmoqda. Tahlilchilarning ogohlantirishicha, 2030-yilga kelib Yevropadagi SPG import quvvati umumiy gaz talabidan, SPG talabidan esa uch baravar oshib ketishi mumkin.
Haller-Makarevich ta'kidlaganidek, Yevropa SPG ta'minotidagi uzilishlar xavfini nazorat qila olmasa-da, energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalari hamda issiqlik nasoslarini joriy etishni tezlashtirish orqali importga qaramlikni kamaytirishi mumkin. Uning so‘zlariga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi mojaro Yevropani o‘zining ikki yirik SPG yetkazib beruvchisi – AQSh va Rossiyaga yanada qaram qildi. 2026-yilgi energetik inqiroz shuni ko‘rsatadiki, Yevropa davlatlari gaz foydasiga tanlov qilish bilan birga, geosiyosiy risklarni ham qabul qilishga majbur.
Source: kun.uz