Inson huquqlari bo'yicha xalqaro tashkilot Human Rights Watch (HRW) tomonidan o'tkazilgan tergov natijalariga ko'ra, M23 isyonchi guruhi va Ruanda askarlari Kongo Demokratik Respublikasining sharqidagi Uvira shahrini bir necha hafta davomida egallab turgan vaqtda tinch aholiga nisbatan yirik jinoyatlar sodir etgan.
HRW tergovchilari 53 nafar tinch aholi – 46 erkak, bir ayol va olti bola – uyma-uy reydlar paytida qatl etilganiga oid dalillar topgan. Guvohlarning aytishicha, qotilliklar dekabr oyida shahar qo'lga olinganidan keyin sodir bo'lgan.
Ruanda hukumati M23 guruhini qo'llab-quvvatlash va o'z askarlarini KDR sharqiga yuborishni doimiy ravishda rad etib keladi. Biroq HRW ma'lumotlariga ko'ra, ko'plab guvohlar Ruanda askarlari va M23 jangchilari tomonidan sodir etilgan vahshiyliklarni ko'rganliklarini aytishgan.
Bir guvohning so'zlariga ko'ra, M23 jangchilari uning qo'shnisini boshiga o'q uzib o'ldirgan. Yana bir guvoh oilasining to'rt a'zosi o'ldirilganini aytgan: "Menga tegishmadi, shuning uchun ko'lga qarab yugurdim. Ukam, uning xotini va ikki bolasining yiqilganini ko'rdim."
HRW hisobotida, shuningdek, ishg'ol paytida isyonchilar va Ruanda askarlari tomonidan sakkizta zo'rlash holati hujjatlashtirilgan. Bir ayol: "Kiyimlarimni butunlay yechib, qo'llarimni orqamga bog'lab, meni zo'rlashdi", deya aytgan. Uning eri aralashmoqchi bo'lganida otib o'ldirilgan.
HRW aprel oyida Ruanda hukumati va M23 rahbarlariga hisobotdagi ayblovlar bo'yicha javob so'rab murojaat qilgan, ammo ikkala tomondan ham javob kelmagan.
Tashkilot, zo'ravonliklar, jumladan, o'g'irlash, majburiy yo'qotish va majburiy yollash urush jinoyatlari sifatida baholanishi mumkin deb hisoblaydi. Tergovchilar Uvira shahridagi uchta ommaviy qabristonni, jumladan, BMT tinchlikparvar kuchlari nazorat qilgan hududdagi birini ham ko'rib chiqishgan.
Hisobotda, shuningdek, bolalar nishonga olingani va hukumat tarafdori deb ayblanib otib tashlangani aytilgan. 12 yoshli bola M23 jangchilari tomonidan otib tashlangan va o'lganligini tekshirish uchun nayza bilan oyog'iga sanchilganiga qaramay tirik qolgan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar Jamg'armasi (UNICEF) tomonidan tayyorlangan alohida hisobotda 2025-yilning birinchi to'qqiz oyida 35 000 dan ortiq bolalar jinsiy zo'ravonlikka uchragani, aksariyati M23 nazoratidagi Shimoliy va Janubiy Kivu provinsiyalarida qayd etilgan.
Sharqiy KDRdagi doimiy zo'ravonliklar tufayli faqat Janubiy Kivuda ikki millionga yaqin odam o'z uylarini tashlab ketishga majbur bo'lgan.
Source: www.bbc.com