Eronning xom neft eksporti may oyida so‘nggi olti yil ichidagi eng past darajaga tushdi. Bu AQSh harbiy-dengiz blokadasi Tehronning eng muhim daromad manbaiga zarba berayotgani bilan bog‘liq.
AQSh rejimi 13 aprelda Eron portlariga blokada o‘rnatgan. Prezident Donald Tramp bu orqali Eronni tinchlik kelishuvi shartlariga rozi bo‘lishga majburlashni maqsad qilgan. Tehron bu harakatni noqonuniy deb atab, AQShning kemalarni musodara qilishini "qaroqchilik" sifatida baholamoqda.
AQSh harakati Eron 28 fevralda AQSh-Isroil hujumlari boshlanganidan keyin ko‘pchilik davlatlar kemalari uchun Hormuz bo‘g‘ozini yopganidan so‘ng amalga oshirildi. Bu tor suv yo‘li Fors ko‘rfazining asosiy chiqish yo‘li bo‘lib, odatda dunyo neft va gaz ta’minotining 20 foizini tashkil qiladi.
To‘xtatilish global energiya narxlarini keskin oshirdi va Saudiya Arabistoni, Quvayt, Iroq hamda BAA kabi yirik ko‘rfaz ishlab chiqaruvchilari eksportini jiddiy qisqartirdi. Biroq, shu davrda Eron o‘z neftini eksport qilishni davom ettira oldi.
Yangi ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, AQSh blokadasi boshlanganidan keyin vaziyat o‘zgargan. Hormuz bo‘g‘ozi orqali neft eksporti Eron umumiy eksportining 80 foizini tashkil qiladi. Blokada, ayniqsa, Xitoyga – eng yirik xaridorga – neft yetkazib berishni keskin kamaytirgan.
Kpler ma’lumotlariga ko‘ra, Eron xom neft va kondensat eksporti may oyida kuniga 2 million barreldan 300 ming barrelgacha tushgan. Mart oyida eksport kuniga 1,84 million barrelni tashkil etib, oylik daromad taxminan 5,13 milliard dollarni, aprelda esa 1,34 million barrel bilan 3,62 milliard dollarni tashkil qilgan. May oyida daromad taxminan 837 million dollargacha kamaygan.
Tahlilchilarning fikricha, blokada Eron iqtisodiyotiga jiddiy moliyaviy zarar yetkaza boshlagan va bu urushni qancha davom ettirishi mumkinligi haqida savollar tug‘dirmoqda. Biroq, Eron hali ham blokadani chetlab o‘tish yo‘llarini topmoqda – ba’zi yuklar Malayziya yaqinida kemalar o‘rtasida qayta yuklanmoqda.
Eron sotilmagan neftni saqlash uchun tankerlardan foydalanmoqda. Kpler ma’lumotlariga ko‘ra, taxminan 147 million barrel neft suzuvchi omborlarda saqlanmoqda, shundan 67 million barrel Fors ko‘rfazi va Ummon ko‘rfazida blokada chizig‘i ortida qolib ketgan.
Tahlilchilar blokada ikki tomonning iqtisodiy og‘riqni qancha davom ettira olishi bilan bog‘liq kurash ekanligini ta’kidlamoqda. Eronning neft daromadlarining kamayishi uning harbiy operatsiyalarni moliyalashtirish qobiliyatini asta-sekin zaiflashtirishi mumkin, ammo bu xarajatlar faqat Eronga tegishli emas – Hormuz bo‘g‘ozining to‘xtatilishi global energiya narxlarining oshishiga olib kelmoqda.
Source: www.aljazeera.com