Afg‘onistonning Hirot shahrida Tolibon xavfsizlik kuchlari tomonidan kiyim-kechak qoidalarini buzganlikda ayblangan ayollarni qo‘llab-quvvatlash uchun uyushtirilgan kichik namoyishga qarata o‘q uzilgani natijasida bir necha kishi yaralandi.
Seshanba kuni Tolibon ma’murlari ayollarning kiyim-kechak qoidalariga rioya qilmasligi sababli uyushtirilgan norozilik namoyishini bostirish chog‘ida, bir qancha guvohlarning xabar berishicha, o‘q otilgan.
Taxminan 100-150 nafar afg‘on erkak Hirotning g‘arbiy qismida o‘tgan haftada to‘liq chodir yoki yuzni yopuvchi burqa kiyib yurmagani uchun hibsga olingan o‘nlab ayollarga birdamlik bildirish maqsadida yig‘ilgan edi.
Biroq xavfsizlik kuchlari namoyishni “tayoq, qamchi va o‘qotar qurollar” yordamida tarqatgan, deydi guvohlardan biri AFP agentligiga. U, hatto “havoga o‘q uzilganini” ham qo‘shimcha qilgan.
Yana bir guvoh ham havoga o‘q uzilganini ko‘rganini aytib: “Ba’zi odamlar yaralandi. Yo‘lda qon ko‘rdim”, degan.
Yaralanishlar o‘q otilishidanmi yoki boshqa kuch ishlatishdanmi kelib chiqqani, shuningdek, yaradorlarning aniq soni noma’lumligicha qolmoqda.
Mitingdagi fotomuxbir AFPga xavfsizlik kuchlari “namoyishchilarni urib, olomon tomon qurol otganini” va “katta miqdordagi odamlar yaralanganini” aytgan.
Hirot politsiyasi vakili esa odamlar “hijobga rioya qilish bilan bog‘liq masalalar bahonasida yig‘ilish va keskinlik yaratishga urinishganini” ma’lum qilgan.
“Xavfsizlik kuchlarining o‘z vaqtida aralashuvi tufayli vaziyat to‘liq nazoratga olindi va keskinlikning yanada kuchayishining oldi olindi”, deya qo‘shimcha qilgan u.
Namoyish ijtimoiy tarmoqlar orqali uyushtirilgan bo‘lib, unda fuqarolar “opa-singillarimizning huquqlarini himoya qilishga” chaqirilgan edi.
Bunday fuqarolik harakati Afg‘onistonda kam uchraydi, chunki 2021-yilda AQSh boshchiligidagi kuchlarning tartibsiz olib chiqilishidan so‘ng Tolibon hokimiyatga qaytib, Islom (shariat) qonunining qat’iy talqini asosida qoidalar joriy qilgan.
Qoidalar ayollar va qizlarga nisbatan og‘ir cheklovlarni, jumladan, boshlang‘ich maktabdan yuqori ta’lim olishni taqiqlash va kiyim-kechak bo‘yicha talablarni o‘z ichiga oladi.
Qoidalarni Tolibonning “axloq politsiyasi” deb ataladigan, Fazilatni targ‘ib qilish va illatning oldini olish vazirligi xodimlari nazorat qiladi. Norozilik bildirishga yo‘l qo‘yilmaydi va hukumatga qarshi namoyishlar noqonuniy hisoblanadi.
“Hirotda ayollarning hibsga olinishi haqida tarqatilayotgan xabarlar mish-mishlardan iborat”, deyiladi vazirlik bayonotida. Unda hijob kiyish “ilohiy buyruq, biz bajarishga majbur bo‘lgan qonun” ekani ta’kidlangan.
Biroq bir inson huquqlari monitoringi tashkiloti dushanba kuni AP agentligiga Hirotda juma kunidan beri kiyim-kechak talablariga rioya qilmaganlikda gumon qilinib, kamida 16 kishi, jumladan bir homilador ayol hibsga olinganini tasdiqlagan.
Human Rights Watch tashkilotining Afg‘oniston bo‘yicha tadqiqotchisi Fereshta Abbasi Tolibonning “o‘ldirishga qaratilgan kuch ishlatishi ... juda xavotirli” ekanini aytib, “noto‘g‘ri kiyim-kechak” bahonasida ayollarning o‘zboshimchalik bilan hibsga olinishidan xavotir bildirgan.
U Tolibonni “tinch namoyish uchun hibsga olinganlarni zudlik bilan ozod qilishga va yaradorlarga tibbiy yordam ko‘rsatishga” chaqirgan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afg‘oniston bo‘yicha inson huquqlari bo‘yicha tadqiqotchisi Richard Bennett “Hirotda tinch namoyishchilarga nisbatan haddan tashqari kuch ishlatilishidan xavotirda” ekanini bildirib, zo‘ravonlik uchun javobgarlar jazolanishi kerakligini aytgan.
Ijtimoiy tarmoqlardagi postida u: “Tanglikni yumshatish, fuqarolarning, ayniqsa ayollar va qizlarning so‘z erkinligini hurmat qilish va keyingi zararlarning oldini olish vaqti keldi”, degan.
Source: www.dw.com