Global isish tendensiyalari tez-tez va kuchli jaziramalarni keltirib chiqarmoqda. Dunyo bo‘ylab shaharlar haddan tashqari issiqlikni yumshatish va urban hayotni iqlim o‘zgarishiga moslashtirish ustida ishlamoqda.
Shaharlar, ayniqsa, haddan tashqari issiqlikka zaif – piyodalar yo‘laklari pechkadek qizib, tunda uxlash qiyin bo‘lgan kunlar. Zich qurilgan hududlar, asfalt yo‘llar va cheklangan yashil maydonlar tufayli atrofdagi qishloq joylardan 10-15 daraja Selsiy (30 daraja Farengeyt) gacha issiq bo‘lgan “issiqlik orollari”ga aylanadi. Bu qo‘shimcha issiqlik muhim shahar infratuzilmasiga bosim o‘tkazadi va sog‘liqqa zarar yetkazadi; BMT ma’lumotlariga ko‘ra, har yili deyarli yarim million kishi issiqlik bilan bog‘liq sabablardan vafot etadi.
Bizning qazilma yoqilg‘i chiqindilarimiz tufayli iqlim o‘zgarishi kelgusi yillarda tez-tez, kuchli va erta jaziramalarni keltirib chiqaradi. Ammo dunyo aholisining yarmidan ko‘pi yashaydigan shaharlar yashashga yaroqli bo‘lib qolish uchun moslashish va chidamlilik strategiyalarini baham ko‘rmoqda. Bu mavzular Bonn shahrida bo‘lib o‘tadigan BMT iqlim muzokaralarida muhokama qilinadi.
“Issiqlik – jim qotil, ammo bu muqarrar emas”, dedi JSSTning Yevropa bo‘yicha mintaqaviy direktori doktor Hans Henri P. Kluge, issiqlikdan himoya choralari bo‘yicha yangilangan ko‘rsatmalarni taqdim etar ekan. “Bizda vositalar bor. Endi ulardan foydalanishimiz kerak.”
Braziliyaning shimoliy-sharqidagi Teresina shahri barqarorlik bo‘yicha rahbari Leonardo Madeira Martinsning so‘zlariga ko‘ra, “Bugun issiqlik endi oddiy mahalliy iqlim xususiyati emas. Bu urban, sog‘liqni saqlash, iqtisodiy va ijtimoiy-ekologik muammoga aylandi.” Tropik shahar yashil maydonlari bilan tanilgan bo‘lsa-da, harorat tez-tez 40°C dan oshadi, bu esa “urban mobillik, uyqu sifati, samaradorlik va umumiy farovonlikni” buzadi.
Turkiyaning Antaliya shahri – bo‘lajak COP31 iqlim muzokaralariga mezbonlik qiladi – aholisi yozgi ob-havo o‘zgarishini sezmoqda. Shahar hokimiyatining iqlim eksperti Melike Kireccibasi DW’ga aytishicha, jaziramalar erta boshlanmoqda, uzoq davom etmoqda va tez-tez sodir bo‘lmoqda. Bu tendensiya “asr o‘rtalariga kelib sezilarli darajada kuchayishi” mumkin, ayniqsa zich joylashgan shahar markazida.
Antaliya binolarni moslashtirish va aholiga issiqlik bilan yashashga yordam berishni maqsad qilgan. Bunga konditsioner tizimlari, shuningdek, binolarning sovutish ehtiyojini kamaytirish kiradi. Yevropa Ittifoqi tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan issiqlik xavfini baholash loyihasi eng ko‘p ta’sirlangan aholini aniqlagan.
Braziliyada tarkibiy cheklovlar va ijtimoiy tengsizlik issiqlikni yanada kuchaytirmoqda. Teresinada barcha oilalar konditsionerga doimiy kirish imkoniga ega emas, bu esa sog‘liqni saqlash muammosini keltirib chiqaradi, ayniqsa zaif jamoalarda. BMT tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan tadqiqot loyihasi haddan tashqari issiqlik homilador ayollar va ularning chaqaloqlari sog‘lig‘iga qanday ta’sir qilishini o‘rganmoqda.
Fortaleza shahri shahar issiqligiga eng moyil hududlarda real vaqt rejimida harorat, UV indeksi va namlik haqida ma’lumot beruvchi 10 ta ob-havo stansiyasi tarmog‘ini ishga tushirgan. Shahar, shuningdek, davlat maktablarida 2028 yilgacha konditsioner tizimlarini o‘rnatishni rejalashtirmoqda.
Keniyaning Kilifi okrugi maktab va kollejlarda o‘quvchilarga soya beruvchi daraxtlarni ekish va parvarish qilishni o‘rgatadigan klublarni yo‘lga qo‘ygan. Okrug, shuningdek, sog‘liqni saqlash markazlari va maktablar kabi muhim ob’ektlarni sovutish uchun quyosh energiyasi tizimlarini o‘rnatishni birinchi o‘ringa qo‘ygan.
Source: www.dw.com