So‘nggi yillarda dunyoning muzokara olib borish qobiliyati o‘zining yaqin-yaqingacha tasavvur qilinganidan ancha pastroq ekaniga ishontirdi. Davlatlar chegaralarni yopmoqda, sanksiyalar va cheklovlar joriy etmoqda, xavfsizlikdan tortib savdogacha har bir narsa ustida bahslashmoqda. Jahon chempionati atrofida ham turnir startidan ancha oldin ko‘pchilikni hayajonda ushlab turgan siyosiy va tashkiliy masalalar yetarlicha topildi.
Masalan, chempionatni Kanada va Meksika bilan birgalikda qabul qilayotgan AQSh bir qator davlatlar fuqarolari uchun mamlakatga kirishga cheklovlar joriy etdi. Musobaqa ishtirokchilari uchun istisnolar qilingan, biroq muxlislar va OAV vakillarining bir qismi uchun turnirga borish avvalgi turnirlardagiga qaraganda murakkabroq bo‘lib qoldi. Sayyoraning eng yirik sport bayrami nafaqat tarkiblar va taktik sxemalar, balki viza masalalari hamda xavfsizlik muammolari muhokamasi bilan boshlanmoqda.
Tarixda ilk bor Jahon chempionatida o‘ynaydigan O‘zbekiston terma jamoasi AQShga uchib kelishi bilanoq ushbu yangi voqelikka duch kelishga ulgurdi. Milliy terma jamoaning uzoq davom etgan va, ayniqsa, sinchkovlik bilan o‘tkazilgan tekshiruv jarayonlari aks etgan videolar ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqaldi hamda muxlislar va OAVning to‘laqonli tushunarli noroziligiga sabab bo‘ldi. O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi vaziyatga tushuntirish berishiga to‘g‘ri keldi.
Nima bo‘lganda ham, bizning futbolchilarimiz va muxlislarimiz futbol uchun Amerika diyoriga uchib bordi. Futbol esa juda ko‘p bo‘lishi kutilmoqda! Chempionat misli ko‘rilmagan miqyosgacha kengaydi: 48 ta terma jamoa, 104 ta match, 16 ta shahar va 655 million dollarlik rekord darajadagi sovrin jamg‘armasi. FIFA uchun bu yangi auditoriyani va qo‘shimcha daromadlarni jalb qilish imkoniyatidir. Muxlislar uchun esa ko‘proq jamoalarni va ko‘proq futbolni ko‘rish imkoniyati. Ammo bir jihat bor.
Futbol qanchalik ko‘p global industriyaga aylanib borsa, uni jonli ijroda ko‘rish huquqi shunchalik qimmatga tushmoqda. Ko‘plab matchlarga chiptalar narxi ommaviy sport haqidagi tasavvurlar chegarasidan chiqib ketganiga ancha bo‘ldi. Jahon chempionati allaqachon bir vaqtning o‘zida ikki o‘lchamda mavjud: xalqchil o‘yin sifatida va juda qimmat xalqaro mahsulot sifatida.
Biroq pul futbolni texnologiyalarchalik kuchli o‘zgartira olmaydi. Chempionatning rasmiy to‘pi Trionda`ni shunchaki to‘p deb atash qiyin. FIFA, shuningdek, sun’iy intellekt hakamlarga qaror qabul qilishda yordam berishi uchun maydondagi barcha futbolchilarning uch o‘lchamli modellarini yaratdi. Endi VAR burchak zarbalari bo‘yicha qarorlarni tekshirishda ishtirok etishi mumkin, darvozabonlarga to‘pni qo‘l bilan egallash vaqti cheklandi, almashtirish jarayoni esa tezroq bo‘lishi kerak.
Millionlar o‘yini adolat foydasiga tanlov qilmoqda. Har holda, texnologik adolat foydasiga. Yagona masala shundaki, stadionlarga SI taklif qila olmaydigan narsa: kutilmagan voqealar, hissiyotlar va hayajonlar uchun kelinadi.
Siyosat, pul va raqamlashtirish haqidagi barcha gap-so‘zlarga qaramay, Jahon chempionatining ma’nosi avvalgidek qolmoqda. Mexikodagi “Asteka” stadionining aurasi kabi, u ochilish matchini allaqachon uchinchi marta — 1970-yilda, 1986-yilda va mana endi Toshkent vaqti bilan yaqinlashib kelayotgan yarim tunda qabul qiladi. Bu stadion Pele va Maradonani, bir matchning o‘zidagi “Asr goli” va “Xudoning qo‘li”ni yodda saqlaydi. Jahon chempionati futbol tarixida eng muhim o‘rinlardan birini “Asteka”ga qaytdi.
Tarix umuman kutilmagan takrorlanishlarni yaxshi ko‘radi. Joriy chempionatning ochilish matchida Meksika va JAR uchrashadi — ushbu terma jamoalar 2010-yilgi ochilishda ham o‘ynagandi. Va o‘sha o‘yinni bizning Ravshan Irmatov boshqargan — o‘shanda dunyo O‘zbekistondan yana bir yangi nomni kashf qilgandi.
Oradan 16 yil o‘tdi, Irmatov esa allaqachon O‘zbekiston futbol assotsiatsiyasining birinchi vitse-prezidenti maqomida, u Jahon chempionatiga milliy terma jamoa bilan birga keldi. Bu vaqt ichida O‘zbekiston mundialda faqat hakam orqali vakillik qilgan mamlakatdan o‘z jamoasi bilan dunyo birinchiligi ishtirokchisigacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tdi.
Har qanday debyutant Jahon chempionatiga nafaqat futbolchilarni, balki o‘z mamlakati, madaniyati va xarakterining bir qismini ham olib keladi. Ushbu chempionatda o‘zbekistonlik muxlislar ilk bor boshqalarning matchlari va umidlarini emas, balki o‘z jamoalarini muhokama qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Tarkib ustida bahslashish, natija uchun qayg‘urish, raqiblarning kuchli va kuchsiz tomonlarini izlash, start hushtagigacha kunlarni sanash… Yana bir haftadan sal kamroq kutish qoldi — va afsonaviy “Asteka” bizning futbolchilarimiz uchun ochiladi. Endi biz Jahon chempionatini shunchaki tomosha qilmayapmiz — biz unda mavjudmiz!
Source: www.gazeta.uz