Yevropa Ittifoqi savdo komissari Maroš Šefčovič Bryusselda Xitoy savdo vaziri Van Vyntao bilan muzokaralar olib bordi. Rasmiy uchrashuvda tabassumlar bo‘lsa-da, Šefčovičning xabari aniq edi: «Xitoyning Yevropa Ittifoqiga eksporti o‘sib bormoqda, bizning Xitoy bozoridagi ulushimiz esa qisqarmoqda. Bu tendensiya barqaror emas. Status-kvo qabul qilib bo‘lmaydi».
Uzoq vaqt davomida Yevropa AQSh proteksionizmiga qarshi erkin savdo himoyachisi sifatida ko‘rilgan. Ammo Xitoy kompaniyalarining Yevropada kengayib borayotgan ishtiroki, davlat subsidiyalari va miqyos iqtisodiyoti tufayli, Yevropa rahbarlarini harakatga undadi. Yevropa Komissiyasi rahbari Ursula fon der Leyen o‘tgan yili G7 sammitida Xitoy sanoatining xorijdagi o‘sishini «yangi Xitoy shoki» deb atagan.
Xitoyning Yevropa Ittifoqi bilan savdo profitsiti 2025-yilda 360,6 milliard yevroga yetdi – bu kuniga 1 milliard yevro degani va o‘tgan yilga nisbatan 15 foizga ko‘p. Xitoy firmalari quyosh panellari, nodir yer elementlari, kimyoviy moddalar va sanoat robotlari kabi muhim tarmoqlarda Yevropa ta’minotida ustunlik qilmoqda.
Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari, jumladan BYD, Geely va Chery, Yevropaning eng mashhur brendlari bilan raqobatlashmoqda. May oyida Xitoy modellari Yevropa Ittifoqidagi umumiy avtomobil savdosining 10 foizidan oshdi. Bu Yevropaning yetakchi avtomobil ishlab chiqaruvchilariga og‘ir zarba berdi: Volkswagen 100 ming ish o‘rnini qisqartirishni rejalashtirmoqda, BMW 2026-yil oxirigacha ishchi kuchining 5 foizini qisqartiradi, Mercedes-Benz esa bonuslarni to‘xtatib, ixtiyoriy ishdan bo‘shatishni taklif qilmoqda.
Xitoy ortiqcha ishlab chiqarish va bozorni to‘ldirish ayblovlarini rad etadi va agar Yevropa Ittifoqi choralar ko‘rsa, javob qaytarish bilan tahdid qilmoqda. Xitoy davlat ommaviy axborot vositalariga aloqador ijtimoiy tarmoq hisobi: «Xitoy Yevropa Ittifoqi bilan iqtisodiy va savdo munosabatlarining yomonlashishiga dosh bera oladi, lekin bu yo‘ldan borishni xohlamaydi», deb ogohlantirdi.
Yevropa Ittifoqi Xitoy firmalarini muhim infratuzilmadan chetlashtirish, davlat xaridlarida Yevropa tovarlariga ustunlik berish va nozik tarmoqlardagi Yevropa kompaniyalarini kamida uchta yetkazib beruvchidan butlovchi qismlarni sotib olishga majburlash kabi choralarni ko‘rib chiqmoqda. 1-iyuldan boshlab bir qator yangi cheklovlar kuchga kiradi.
Šefčovič va Van o‘zaro tushunish yaxshilanayotganini ta’kidlab, oktyabr oyida navbatdagi muzokaralar uchun to‘rtta yo‘nalishni belgiladilar: eksport nazorati, savdo va investitsiyalarni muvozanatlash. Shuningdek, savdo monitoringi mexanizmini yaratishga kelishdilar. Yevropa Ittifoqi Xitoy bilan to‘liq savdo urushidan qochishga intilmoqda, ammo Yevropa sanoatidagi katta ish o‘rinlari yo‘qotishlari tufayli yuzaki choralar bilan kifoyalanishi dargumon.
Source: www.aljazeera.com