UNESCO Avstraliyaning Buyuk To‘siq Rifi sog‘lig‘ini yaxshilash borasidagi sa’y-harakatlarini tan oldi, biroq ommaviy oqartirish hodisalari yuzasidan jiddiy xavotir bildirdi. Hozircha mashhur dengiz sayti “xavf ostidagi” ro‘yxatiga kiritilmadi.
UNESCOning dastlabki qarori Avstraliyaning eng yirik marjon rif tizimini Birlashgan Millatlar Tashkilotining xavf ostidagi ob’ektlar ro‘yxatiga kiritmadi. Bu Kanberra hukumati uchun katta yengillik bo‘ldi. Avvalroq BMT marjonlarning ommaviy oqartirishi va iqlim o‘zgarishi ta’siri tufayli rif kelajagidan “jiddiy xavotir” bildirgan edi.
UNESCO olimlari rifni xavf ostidagi Jahon merosi ob’ektlari ro‘yxatiga kiritishni talab qilgan edi. Biroq UNESCO Butunjahon merosi qo‘mitasi Parijda e’lon qilingan hisobotida Avstraliya rifga ta’sir etuvchi muammolarni, jumladan iqlim o‘zgarishi, suv sifati, barqaror baliqchilik va yerlarni tozalash masalalarini hal qilish ustida ishlayotganini ta’kidladi.
Shu bilan birga, qaror loyihasida 2024 va 2025 yillardagi ommaviy oqartirish hodisalaridan keyin rifdagi qattiq marjon qoplamining kamayib borayotganidan xavotir bildirildi. Qo‘mita “rifning chidamliligi saqlanib qolgan bo‘lsa-da, uning bunday hodisalarga bardosh berish va tiklanish qobiliyati tobora zaiflashmoqda” deb yozdi.
Kanberradagi ketma-ket hukumatlar rifni xavf ostidagi ro‘yxatdan olib qolish uchun yillar davomida lobbichilik qilgan. Rif Kvinslend shtatining shimoliy-sharqiy qirg‘og‘i bo‘ylab 2300 kilometrga cho‘zilgan bo‘lib, yiliga 2 milliondan ortiq sayyohni jalb qiladi. Hukumat ma’lumotlariga ko‘ra, rif Avstraliya iqtisodiyotiga har yili 9 milliard Avstraliya dollaridan ortiq hissa qo‘shadi va 77 ming kishini ish bilan ta’minlaydi.
Avstraliya turizm vaziri o‘rinbosari Nita Green teleko‘rsatuvda “Avstraliya UNESCOning rifni xavf ostidagi deb e’lon qilmaslik qarorini olqishlaydi va rifni himoya qilish bo‘yicha olib borilayotgan barcha ishlarni tan oladi” dedi. Avstraliya endi 2028 yilda UNESCOga Buyuk To‘siq Rifi bo‘yicha navbatdagi taraqqiyot hisobotini taqdim etishi kerak.
Buyuk To‘siq Rifi 1981 yildan beri UNESCOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. U 400 turdagi marjon va 1500 turdagi baliqlarga uy mezbonlik qiladi. Mashhur dengiz sayti 2016 yildan beri oltita ommaviy marjon oqartirish hodisasini boshdan kechirgan. Oqartirish suvning isishi natijasida marjonlardagi rang-barang suv o‘tlari toksin ishlab chiqara boshlaganda sodir bo‘ladi, bu esa marjonlarni kasallik va ochlikka qarshi himoyasiz qoldiradi.
Source: www.dw.com