AQShning Eron hududidagi nishonlarga kuchli zarbalari ortidan Hormuz bo'g'ozida yong'in sodir bo'ldi. AQSh rejimi Tehronni shanba kuni bo'lib o'tadigan muzokaralar oldidan bo'g'ozning ochiqligini ochiq e'lon qilishga va tijorat kemalariga o'q uzishni to'xtatishga chaqirmoqda.
AQSh matbuoti noma'lum amaldorlarga tayanib, Tehron xususiy ravishda Prezident Donald Trumpning maslahatchilariga kemalarga o'q uzish xato bo'lganini tan olganini, ammo eronliklar aybni isyonkor ichki guruhga yuklaganini xabar qildi.
Trump ikkala tomon ham Hormuz bo'g'ozidagi janglardan keyin muzokaralarni davom ettirishga rozi bo'lganini aytdi. Iyun oyida AQSh va Eron o'rtasida sulh bitimi imzolangan bo'lib, unda Eron tijorat kemalariga xavfsiz o'tishni ta'minlashi kerak edi.
Tehron aytishicha, qattiqqo'l sektaning "adashgan" guruhi tijorat kemalariga o'q uzish orqali muzokaralarni buzishga urinmoqda. Bir AQSh amaldori: "Ular [eronliklar] stolga qaytib kelib, 'Biz xato qildik. Keling, gaplashishni davom ettiraylik', deyishdi", dedi.
Juma kuni jurnalistlar uchun brifingda AQSh amaldorlari mintaqaviy vositachilar orqali Tehron rahbariyatiga bo'g'ozning ochiqligi va tijorat kemalariga o'q uzishni to'xtatish haqida bayonot berish talabi yetkazilganini aytdi. Bir amaldor: "Yoki ular bizga bu bayonotni berishadi, yoki ular uchun yaxshi natija bo'lmaydi", dedi.
Vitse-prezident JD Vance, Davlat kotibi Marko Rubio, maxsus elchi Stiv Uitkoff va Trumpning kuyovi Jared Kushner muzokaralarni olib borishi kutilmoqda. Muzokaralar shanba kuni Ummonda bo'lib o'tishi rejalashtirilgan edi.
Shu bilan birga, Qatardan delegatsiya juma kuni Eronga keskinlikni yumshatish va Hormuz bo'g'ozida navigatsiyani osonlashtirish bo'yicha muzokaralar uchun yo'l oldi. Trump Truth Social'da: "Eron Islom Respublikasi bizdan 'muzokaralar'ni davom ettirishni so'radi. Biz bunga rozi bo'ldik, ammo Qo'shma Shtatlar ularga sulh TUGAGANINI aniq aytdi!", deb yozdi.
Juma kuni yangi hujumlar haqida xabar berilmadi, biroq hafta boshida Fors ko'rfazida janglar bo'lib, bu iyun oyidagi vaqtinchalik kelishuvdan beri eng yomon o'q almashinuv edi. Uch kema AQSh tavsiya qilgan Ummon suvlaridagi yo'nalishda zarba berildi. Eron faqat o'z suvlari orqali o'tadigan alohida yo'nalishni "xavfsiz" deb atadi.
O'tgan oy AQSh va Eron 14 bandli anglashuv memorandumini imzoladi, bu sulhni uzaytirish va "barcha jabhalarda" mojaroni tugatishga qaratilgan. Kelishuvga ko'ra, Eron va Ummon bo'g'ozda kelajakdagi boshqaruv va dengiz xizmatlarini belgilash uchun muzokaralar olib borishi kerak.
Mojaro davomida Eron bo'g'oz ustidan o'z suverenitetini ta'kidlab, "Fors ko'rfazi bo'g'ozi boshqarmasi"ni tuzdi, u "xavfsiz o'tish ruxsatnomalari"ni boshqaradi. Eronning Fars axborot agentligi xabariga ko'ra, AQSh bilan yangi kelishuv bo'yicha bo'g'oz oxir-oqibat Eron tomonidan Ummon bilan birgalikda boshqariladi, shu jumladan kemalar tranziti uchun "xizmat to'lovlari" ham mumkin.
Source: www.bbc.co.uk