Yangi hisobotga ko‘ra, Amerika Qo‘shma Shtatlari tomonidan moliyalashtirishni qisqartirish OIV bilan kasallanganlarni davolash bilan shug‘ullanuvchi global tashkilotlarga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi.
Seshanba kuni amfAR xayriya tashkiloti tomonidan e’lon qilingan hisobotda, AQSh rejimi prezidenti Donald Tramp ma’muriyatining PEPFAR (OITSga qarshi kurash bo‘yicha AQSh Prezidentining Favqulodda rejasi) dasturini moliyalashtirishni qisqartirishi o‘nlab mamlakatlarda OIV profilaktikasi va davolashni zaiflashtirgani aniqlangan.
Tashkilotlar klinikalarni yopishga, xodimlarni qisqartirishga va xizmatlarni cheklashga majbur bo‘lgan, deyiladi 46 mamlakatdagi 166 ta tashkilot o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnomaga asoslangan hisobotda.
“Buzilish juda keng tarqaldi”, dedi amfAR siyosat bo‘yicha mutaxassisi va hammuallif Elise Lankiewicz. Uning so‘zlariga ko‘ra, dasturning hech bir qismi, shu jumladan AQSh ma’muriyati himoya qilishga va’da bergan sohalar ham zarar ko‘rmagan.
Hisobotga ko‘ra, mukofotlar kechiktirilgan yoki bekor qilinganidan so‘ng 1700 dan ortiq klinika yopilgan va 16 000 dan ortiq ishchi ishini yo‘qotgan. Tashkilotlarning taxminan to‘rtdan uch qismi OIV yuqish xavfi eng yuqori bo‘lgan odamlarga, jumladan jinsiy aloqa xodimlari, transgenderlar, geylar va giyohvand moddalarni in‘ektsiya qiluvchi shaxslarga xizmat ko‘rsatishni to‘xtatgan.
Bolalar ham qattiq zarar ko‘rdi. PEPFAR tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan davolash 2025 yilda taxminan 77 000 kam bolani qamrab olgan, bu 14 foizga pasayishdir.
AQSh Davlat departamenti topilmalarni rad etdi va PEPFAR aniq “strategik yo‘nalish” ostida “kuchliroq” bo‘lganini da’vo qildi. Rasmiylar 2025 yil ma’lumotlarining chorak qismi davolash barqarorligini ko‘rsatganiga ishora qildilar. Biroq tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, bu surat to‘liq yil ma’lumotlari birlashtirilgandan keyin paydo bo‘ladigan katta pasayishni yashiradi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining OITS bo‘yicha qo‘shma dasturi (UNAIDS) agar qisqartirishlar doimiy bo‘lib qolsa, dunyo 2029 yilga kelib 6,6 million qo‘shimcha OIV infektsiyasi va 4,2 million qo‘shimcha OITS o‘limiga duch kelishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
AQSh OITS va boshqa dasturlarni moliyalashtirishni qisqartirishda yolg‘iz emas. Fransiya, Germaniya va Buyuk Britaniya ham xorijiy yordamni keskin qisqartirib, gumanitar guruhlarni qiyin ahvolga solib qo‘ydi. UNAIDS o‘tgan yili moliyalashtirishning taxminan 25 foizini yo‘qotdi, dedi ijrochi direktor Vinni Byanyima.
“Afrika o‘z aholisini tirik saqlash va sog‘liqni saqlash suvereniteti yo‘lida harakat qilish uchun sog‘liqni saqlash tizimlarini tezda moslashtirishi kerak”, dedi Byanyima va bu “radikal o‘zgarishlar davri” ekanligini ta’kidladi. Afrika dunyodagi eng yuqori OIV yukiga ega.
Prezident Jorj Bush tomonidan 2003 yilda ishga tushirilgan PEPFAR butun dunyo bo‘ylab 26 milliondan ortiq hayotni saqlab qolgan.
Source: www.aljazeera.com