G‘azoning Nuseirat lagerida yashovchi 42 yoshli Najva Abu Ativi 2024-yil 11-oktabrda ko‘p haftalik komadan uyg‘onganida, birinchi navbatda o‘zining yuzini ko‘rishni xohladi. U isroil havo hujumi natijasida jiddiy o‘zgarganini his qilgan, ammo qanchalik darajada ekanini bilmas edi.
Najva atrofdagilardan unga oyna ko‘rsatishni so‘ragan, biroq ular shokdan qo‘rqib, buni kechiktirishgan. Keyinchalik shifokorlar unga bir ko‘zini yo‘qotganini, ikkinchi ko‘zida esa ichki qon ketishi borligini aytishgan.
Oynaga ilk bor qaraganida, Najva o‘zini tanimagan: «Men o‘zimga qaradim va kimligini bilmadim. Boshqa birovga qaragandek edim va «Bu kim?» dedim», — deb eslaydi u.
Keyinroq uning qizi Hajar ham o‘sha hujumda halok bo‘lgani ma’lum bo‘ldi. Hajar olti yoshga to‘lishiga bir necha kun qolgan edi. Najva komadan uyg‘onganidan keyin bir oy davomida bu haqda bilmagan, tushida qizini ko‘rib, uning xavfsizligi haqida so‘rab yurgan.
Najva yuziga metall plitalar va to‘rlar o‘rnatilgan, jag‘ini ochish, gapirish va ovqatlanishda qiynalmoqda. U hali ham faqat sho‘rva, suv, sharbat va sut bilan ovqatlanadi. Shifokorlar unga kerakli muolajalarning bir qismi G‘azoda mavjud emasligini aytishgan.
Ko‘z plastik jarrohligi bo‘yicha maslahatchi doktor Ayman Saidam Najvaning ahvolini eng murakkab jarohatlardan biri deb baholaydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, G‘azoda malakali shifokorlar bor, ammo asosiy muammo resurslar, asbob-uskunalar va tibbiy materiallarning yetishmasligidir.
Najva chet elda davolanish uchun yo‘llanma olgan, ammo G‘azodan chiqish uchun ruxsat kutmoqda. Uning hikoyasi yolg‘iz emas: urush natijasida minglab g‘azoliklar uzoq muddatli reabilitatsiyaga muhtoj murakkab jarohatlar olgan.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, G‘azoda qayd etilgan jarohatlarning to‘rtdan bir qismi hayotni o‘zgartiruvchi deb tasniflanadi. 50 000 dan ortiq jarohat uzoq muddatli reabilitatsiya xizmatlarini talab qiladi.
Psixolog doktor Hasan Abu Shovish Najvaning ahvolini eng og‘irlardan biri deb ataydi, chunki u bir vaqtning o‘zida jismoniy jarohat, qizini yo‘qotish va yuzining o‘zgarishi bilan kurashmoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, psixologik yordam tiklanishning ajralmas qismidir.
Najva hali ham qizini tushida ko‘radi: «Mening ongimda qizim sayohatda va qaytib keladi. Har kuni «U qachon qaytadi?» deb so‘rayman». U urush olib ketgan narsalarni qaytarish umidida davolanishni davom ettirishni kutmoqda.
Source: www.aljazeera.com