AQSh hukumati Janubiy Afrika Respublikasidagi “kutilmagan favqulodda vaziyat”ni bahona qilib, qochoqlar dasturini kengaytirishga qaror qildi. Biroq, bu imtiyoz faqat oq tanli janubiy afrikaliklarga berilmoqda, ular go‘yoki o‘z mamlakatlarida irqiy asosda ta’qib qilinmoqda. Trump ma’muriyati oq afrikanerlarga qarshi genotsid sodir etilayotganini da’vo qilmoqda, ammo Janubiy Afrika hukumati buni qat’iy rad etadi.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, oq fermerlarga qarshi jinoyatlar ko‘paygani haqida statistik dalillar yo‘q. Yoxannesburg universiteti tadqiqotchisi Oskar van Xeerdenning fikricha, bu Janubiy Afrikaning xalqaro maydondagi ma’naviy obro‘siga putur yetkazishga qaratilgan buzib ko‘rsatilgan tushunchadir.
G‘azodagi urush boshlanganidan beri Janubiy Afrika Isroilning eng qattiq tanqidchilaridan biriga aylandi. 2023 yil oxirida Pretoriya Gaagadagi Xalqaro Sudga Isroilni genotsidda ayblab da’vo arizasi berdi. Trump esa, van Xeerdenning so‘zlariga ko‘ra, “Agar janubiy afrikaliklarning o‘zi oq tanlilarga qarshi genotsid qilayotgan bo‘lsa, ular qanday qilib Isroilni sudga bera oladi?” degan mantiq bilan ish yuritmoqda.
2025 yildagi favqulodda farmon bilan Trump Janubiy Afrikadagi oq tanli ozchilik guruhlari a’zolarining AQShga kirishi va joylashishiga ruxsat berdi. Davlat departamenti 2026 moliyaviy yili uchun qochoqlar qabul qilish chegarasini 7500 dan 17500 gacha oshirishni taklif qilmoqda. Qo‘shimcha 10 000 o‘rin faqat oq janubiy afrikaliklar uchun ajratilgan. Dastur taxminan 100 million dollarga tushishi kutilmoqda.
Janubiy Afrika Xalqaro Munosabatlar Institutidan Gustavo De Karvalyuning ta’kidlashicha, bu siyosat “himoya tushunchasini siyosiylashtirishga urinish”dir. “Oq janubiy afrikaliklar ta’qib qilinayotgani haqidagi rivoyat AQShdagi o‘ta o‘ng harakatlarda kuchli aks-sado berdi”, deydi u.
AQSh oq janubiy afrikaliklarni qabul qilayotgan bir paytda, Afg‘oniston, Kongo Demokratik Respublikasi va Sudan kabi urush va ta’qiblardan qochayotgan odamlar uchun qochoqlar dasturini to‘xtatmoqda. De Karvalyuning fikricha, bu “qochoqlarni himoya qilish tamoyillarini jiddiy buzadi”.
2024 moliyaviy yilida AQSh 100 000 dan ortiq qochoqni qabul qilgan bo‘lsa, 2025-2026 yillar oralig‘ida qabul qilingan 6700 qochoqning deyarli barchasi Janubiy Afrikadan kelgan. Van Xeerdenning so‘zlariga ko‘ra, Trump “Afrikaga ham, qochoqlarga ham ahamiyat bermaydi”.
De Karvalyu bu tanlab olingan gumanitar yondashuv AQShning global ma’naviy yetakchi sifatidagi obro‘siga putur yetkazishi mumkinligini ta’kidlaydi.
Source: www.dw.com