Sudanning Shimoliy Kordofan viloyati markazi bo‘lgan El-Obeid shahri va uning atrofidagi ikkita lagerda gumanitar ahvol nihoyatda og‘ir va tobora yomonlashmoqda. Bu haqda joylardagi manbalar ma’lum qildi. Sudan Qurolli Kuchlari va Tezkor Yordam Kuchlari (RSF) o‘rtasidagi to‘qnashuvlar tufayli atrofdagi qishloqlardan tinch aholi oqimi davom etmoqda.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, iyul o‘rtalaridan buyon 15 mingdan ortiq oila shaharga yetib kelgan. Bu esa yilning birinchi yarmida kelgan 200 mingdan ortiq odamga qo‘shimcha bo‘ldi. Save the Children tashkiloti hukumat raqamlariga tayanib, bu ko‘rsatkichlarni tasdiqlaydi.
Xavfsizligi uchun ismi o‘zgartirilgan mahalliy ko‘ngilli Maryamning so‘zlariga ko‘ra, vaziyat juda og‘ir: “El-Obeid har kuni yangi ichki ko‘chirilganlarni qabul qilmoqda. Shahar haddan tashqari gavjum. Odamlar piyoda, deyarli hech narsasiz kelishmoqda. Ular oziq-ovqat yetishmasligidan aziyat chekmoqda va albatta ruhiy jarohat olgan holda kelishadi.”
Urush boshlanishidan oldin shaharda taxminan yarim million kishi yashagan. Hozir esa yangi kelganlarning ko‘pchiligi shaharga joylashgan bo‘lsa-da, o‘n minglab odamlar ikkita asosiy chodir lagerlarida yashamoqda. Yel universitetining Gumanitar tadqiqotlar laboratoriyasi sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlarini tahlil qilishiga ko‘ra, 4-25 avgust kunlari lagerlardan birida 800 ta yangi chodir paydo bo‘lgan.
Daniya Qochqinlar Kengashining Sudan bo‘yicha direktori Pol Byars o‘tgan hafta El-Obeidga tashrif buyurgan va shunday degan: “Tashrifim davomida o‘sha kuni ertalab atrofdagi qishloqlardan 450 kishi kelganini ko‘rdim. Hukumat hisob-kitoblari to‘g‘ri – ularning 85 foizi ayollar va bolalar. Erkaklarning ko‘pchiligi ortda qolmoqda, chunki hozir dehqonchilik vaqti.”
Sudan poytaxti Xartumda fuqarolar urushi 2023-yil 15-aprelda boshlangan edi. O‘shandan beri 11,3 milliondan ortiq odam – aholining beshdan biridan ko‘prog‘i – o‘z uylarini tashlab ketishga majbur bo‘ldi. El-Obeid va uning atrofidagi hududlar ocharchilik xavfi ostida turibdi.
Urushda halok bo‘lganlar soni o‘n minglabdan yuz minglabgacha baholanmoqda. 2025-yil oktabr oyida RSF G‘arbiy Darfurdagi El-Fashir shahrini 18 oylik qamaldan so‘ng egallaganida, ikki kun ichida 10 mingdan ortiq odamni qirg‘in qilgani taxmin qilinmoqda.
Iyun oyida RSFning El-Obeidga uchuvchisiz samolyotlar bilan hujumlari kuchaygan edi. BMT shaharda El-Fashir voqeasi takrorlanishi mumkinligidan ogohlantirgan edi. Hozircha zarbalar soni kamaygan, ammo dronlar hali ham tinch aholini o‘ldirmoqda. Mahalliy ko‘ngillilar “qo‘shaloq” hujumlar – birinchi dron portlagandan so‘ng qutqaruvchilarga ikkinchisi hujum qilishini ko‘payganini kuzatmoqda.
Urushda dronlar hal qiluvchi rol o‘ynamoqda. Acled tahlil guruhiga ko‘ra, barcha zo‘ravonlik hodisalarining yarmi dronlar bilan bog‘liq, urush boshida bu ko‘rsatkich atigi 4 foiz edi. RSFning dronlardan foydalanishi, AQShning Eronga qarshi urushi ta’minot yo‘llarini to‘xtatganidan so‘ng, yanada xavfli tus oldi.
Oziq-ovqat narxlari ham keskin oshdi. Shimoliy Kordofanda bir litr yeryong‘oq yog‘i narxi iyulda 17 000 Sudan funtiga (taxminan 21 funt sterling) yetdi, iyunda 13 000, bir yil oldin esa 7 700 edi. Bug‘doy uni va go‘sht narxi ham ikki baravardan ko‘proq oshdi.
El-Obeidning elektr va suv infratuzilmasi hamon iyun oyidagi dron hujumlaridan keyin to‘liq tiklanmagan. “Chegara bilmas shifokorlar” tashkilotining favqulodda vaziyatlar koordinatori Esperansa Santosning aytishicha, shahar shimolidagi asosiy suv manbai jiddiy shikastlangan va ta’mirlanmagan. Suv quvurlari ham zarar ko‘rgan, shuning uchun shaharda ham, lagerlarda ham suv tankerlarda tashilmoqda, bu esa yetarli emas.
Lagerlardagi sanitariya sharoiti ham juda yomon. Santosning so‘zlariga ko‘ra, har bir hojatxonaga 100 dan ortiq odam to‘g‘ri keladi, shuning uchun ochiq hojatxonalardan foydalanishga majbur bo‘lmoqda. Shunga qaramay, mahalliy ko‘ngillilar o‘z faoliyatini davom ettirmoqda. Maryam: “Vaziyat yomonlashmoqda, lekin biz birga bo‘lishga, dron hujumlari va ichki ko‘chirilganlar oqimiga qarshi turishga harakat qilmoqdamiz. Biz shu sharoitda yashayapmiz va umid qilamizki, hammasi yaxshi tomonga o‘zgaradi”, – deydi.
Source: www.theguardian.com