Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 81-sessiyasi (UNGA81) Nyu-Yorkda bo‘lib o‘tmoqda. Dunyo yetakchilarining aksariyati ushbu nufuzli minbarga chiqishni istasa-da, 50 dan ortiq davlat rahbarlari tadbirda qatnashmayapti. Ular orasida Xitoy raisi Si Szinpin, Rossiya prezidenti Vladimir Putin, Germaniya kansleri Fridrix Merts, Italiya bosh vaziri Jorja Meloni va Falastin ma’muriyati rahbari Mahmud Abbos bor. Sabablari turlicha: kasallik, ichki siyosiy muammolar, saylovlar va hatto ta’til.
Germaniya kansleri Fridrix Merts o‘zini “tashqi siyosat kansleri” deb atasa-da, ichki muammolar uni Nyu-Yorkka borishga to‘sqinlik qilmoqda. Sentyabr oyida uchta nemis yerida parlament saylovlari bo‘lib o‘tdi va Xristian-demokratik ittifoqi (CDU) Saksoniya-Anxalt va Berlinda mag‘lubiyatga uchradi, Meklenburg-Oldingi Pomeraniyada esa umuman parlamentga kira olmadi — bu Germaniya Federativ Respublikasi tarixida birinchi marta. Merts inqirozni boshqarish rejimida va o‘z yo‘qligida raqiblarining qo‘zg‘olon uyushtirishiga yo‘l qo‘ymaslikka harakat qilmoqda. Uning o‘rniga tashqi ishlar vaziri Yoxan Vadeful nutq so‘zlaydi.
Italiya bosh vaziri Jorja Meloni Mertsga qaraganda ancha mustahkam mavqega ega, ammo bu hafta ichki ishlar bilan shug‘ullanishi kerakligini aytdi. Iyul oyining boshidagi NATO sammitidan so‘ng u bir necha xalqaro sammitlardan qaytganini va Italiya ichidagi muammolarni hal qilishi kerakligini ta’kidladi. U Merts ham 2025-yilda qatnashmaganini eslatib o‘tdi. Italiya ham tashqi ishlar vaziri Antonio Tajani orqali vakillik qiladi.
Afrika qit’asining yirik iqtisodiyotlari ham o‘z prezidentlarini Nyu-Yorkka yubormayapti. Janubiy Afrika prezidenti Kiril Ramafosa sog‘lig‘i sababli BMT Bosh Assambleyasiga bormasligini ma’lum qildi — shifokorlar unga dam olishni tavsiya qilgan. Uning ofisi kasallik tafsilotlarini oshkor qilmadi. Janubiy Afrikani tashqi ishlar vaziri Ronald Lamola vakillik qiladi. Misr prezidenti Abdulfattoh as-Sisi ham qatnashmayapti, uning o‘rniga bosh vazir Mustafo Madbuli boradi. As-Sisining ofisi sababni aytmadi. 2014-yildan beri u muntazam qatnashgan, ammo 2020-yilda pandemiya tufayli onlayn, 2021-yilda gibrid formatda bo‘lgan tadbirda video murojaat yuborgan. O‘shandan beri u shaxsan qatnashmagan. Nigeriya prezidenti Bola Tinubu ham ta’tilda — u avgust oxirida Buyuk Britaniyada bo‘lgan, keyin Fransiyaga ketgan. Uning o‘rniga vitse-prezident Kashim Shettima vakillik qiladi.
Hindiston bosh vaziri Narendra Modi BMT Bosh Assambleyasida kamdan-kam ko‘rinadi. U oxirgi marta 2021-yilda minbarga chiqqan, shundan beri Hindiston tashqi ishlar vaziri Subramanyam Jaishankar orqali vakillik qilib kelmoqda. Hindiston ommaviy axborot vositalariga ko‘ra, Modi bu yilgi tadbirda ma’ruzachi sifatida ro‘yxatga olingan edi, ammo keyin rejalari o‘zgargan. Nima uchun qatnashmasligi noma’lum.
Xitoy raisi Si Szinpinning yo‘qligi bu yil xalqaro miqyosda diqqat bilan kuzatilmoqda. U ham AQShda bo‘ladi, lekin Nyu-Yorkka emas, balki Vashingtonga — 300 kilometr uzoqlikda — davlat tashrifi bilan boradi, Oq uyda gala-kechki ovqat va harbiy parad bo‘ladi. Bu Pekin tomonidan rasman shunday izohlanmagan bo‘lsa-da, vaqt tanlovi Si Szinpin BMTning ko‘p tomonlama forumidan ko‘ra buyuk davlat diplomatiyasini ustuvor deb bilishini ko‘rsatadi. Si va Tramp o‘rtasida savdo, sun’iy intellekt va Tayvan xavfsizligi bo‘yicha jiddiy kelishmovchiliklar mavjud.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin ham bu minbarda kamdan-kam turadi, shuning uchun bu yil ham tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Rossiya nomidan nutq so‘zlashi ajablanarli emas. Putin buni farmon bilan buyurgan va yo‘qligi sababini aytmagan. Falastin ma’muriyati rahbari Mahmud Abbos yuqoridagilardan ko‘ra ko‘proq BMT Bosh Assambleyasi tajribasiga ega. 2005-yildan beri rahbarlik qilayotgan Abbos Donald Trampning ikkinchi muddatigacha muntazam qatnashgan. Ammo o‘tgan yili Tramp ma’muriyati unga diplomatik viza bermagan va bu yil ham xuddi shunday qildi. AQSh Davlat departamenti yaqinda Falastin Ozodlik Tashkiloti va Falastin ma’muriyati a’zolariga vizalar berishni taqiqlovchi sanksiyalarni uzaytirishini ma’lum qildi. Abbos o‘tgan yilgidek video murojaat orqali nutq so‘zlashni rejalashtirmoqda.
Source: www.dw.com