Sudanlik faollar va jurnalistlar Qo'shma Shtatlarni keskin tanqid qilishdi. Sababi, Vashington BMT Bosh Assambleyasi oldidan Sudan armiyasi rahbari Abdel Fattah al-Burhanga viza bermaganligi haqidagi xabarlar tarqaldi. Bu qadam Vashingtonning al-Burhanni o't ochishni to'xtatish taklifini qabul qilishga majburlash uchun ko'rsatgan bosimi sifatida baholanmoqda.
Faollar chorshanba kuni ijtimoiy tarmoqlarda bu harakatni "siyosiy bosim" deb qoralashdi. Ularning fikricha, BMTga kirish huquqi Xartumning uch yillik fuqarolar urushidagi pozitsiyasiga ta'sir o'tkazish uchun ishlatilmasligi kerak. Sudan hukumati ham, AQSh Davlat departamenti ham bu xabarlarga izoh bermadi.
Armiyasi 2023-yil apreldan beri tez yordam kuchlari (RSF) bilan jang qilayotgan general al-Burhan payshanba kuni Nyu-Yorkda Bosh Assambleyada nutq so'zlashi rejalashtirilgan edi. Urush boshlanganidan buyon armiya rahbari assambleyada ikki marta nutq so'zlagan. Mojaro o'n minglab odamlarning hayotiga zomin bo'lib, dunyodagi eng katta ochlik va ko'chirilish inqiroziga sabab bo'ldi.
Reuters agentligi Sudan manbalariga tayanib, seshanba kuni AQSh al-Burhanning vizasini ushlab turgani va uni berishni AQShning Arab va Afrika ishlari bo'yicha katta maslahatchisi Massad Boulos taklif qilgan 90 kunlik o't ochishni to'xtatishga rozilik berishiga bog'lagani haqida xabar berdi. AFP agentligi ikki diplomatik manbaga asoslanib, Vashington viza bermasligini tasdiqladi. Bir manba bu qadamni "BMTning AQSh bilan kelishuvini ochiq buzish" deb atadi, boshqasi esa viza "uch oylik sulhni qabul qilish sharti" bilan bog'langani aytdi.
Sudanning BMTdagi elchisi Al-Haris Idriss Al-Haris Reuters ma'lumotiga ko'ra, Bosh kotib Antonio Guterrishga maktub yo'llab, AQSh hukumatiga "zudlik bilan aralashishni" so'ragan. Guterreshning matbuot kotibi Stefan Dujarrik Bosh kotibning viza berilmagani haqidagi xabarlardan "chuqur xavotirda" ekanini aytdi. U AFPga BMT kotibiyati AQShni mezbon davlat sifatida BMT Bosh qarorgohi to'g'risidagi kelishuv bo'yicha majburiyatlariga muvofiq vizalarni berishni va al-Burhanning Bosh Assambleyada qatnashishini ta'minlashni talab qilganini ma'lum qildi.
Sudanlik faol Mamun ash-Shayx Facebook'dagi postida AQSh harakatini qoralab: "Viza berilmasa ham, bu Sudan ovozini o'chira olmaydi", dedi. Boshqa faol Sayid Al-Mazaj vizani 90 kunlik o't ochishni to'xtatish taklifi bilan bog'lashni "siyosiy bosim quroli" deb ta'rifladi. Sudanlik jurnalist Diaa Ad-Din Bilal X tarmog'ida joylagan videosida al-Burhanni Nyu-Yorkka kiritmaslik uni AQSh pozitsiyasini qabul qilishga majburlamasligini, aksincha uning mashhurligini oshirishi va atrofida qo'llab-quvvatlashni kuchaytirishi mumkinligini aytdi. Boshqa bir X foydalanuvchisi @Atifazhri AQSh harakatini qoralab, Gazadagi urush jinoyatlari ayblovi bilan Xalqaro jinoyat sudi tomonidan qidirilayotgan Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyahuga viza berilganini ta'kidladi. "Gap ikki xil standartda – vizalar suveren davlatga qarshi siyosiy majburlash quroliga aylansa, jiddiyroq ishlar boshqacha ko'riladi. Xalqaro huquq va adolat tanlab qo'llanilishi mumkin emas", deb yozdi u.
Davlat departamenti seshanba kuni bayonot berib, al-Burhanning vizasiga to'g'ridan-to'g'ri to'xtalmadi, ammo uning qonuniyligini shubha ostiga qo'ydi. Uning vakili Tommi Pigott Sudan armiyasi ham, RSF ham, "ularning rahbarlari ham Sudan uchun qonuniy, konstitutsiyaviy boshqaruvni ifodalamaydi", dedi. U AQSh "barcha urushayotgan tomonlar uchun davom etayotgan mojaroning narxini oshirishga intiladi" deb qo'shdi. Sudan Tashqi ishlar vazirligi chorshanba kuni javob qaytarib, AQShni mamlakat hukumati bilan ijobiy munosabatda bo'lishga chaqirdi. Har qanday tinchlik tashabbusi "Sudan suvereniteti, birligi, hududiy yaxlitligi va qonuniy milliy institutlariga hurmatga asoslanishi" kerakligini aytdi. "Shuningdek, urush davom etishining asosiy sabablarini – birinchi navbatda, salbiy xorijiy aralashuvni" hal qilishi kerak, dedi vazirlik.
Al-Burhan 2019-yildan beri Sudanning amaldagi rahbari hisoblanadi, ammo Afrika Ittifoqi va G'arb davlatlari 2021-yilda u RSF rahbari Muhammad Hamdan Dagalo bilan birgalikda fuqarolik rahbariyatiga qarshi uyushtirgan to'ntarishdan keyin uni tan olishdan voz kechishdi. U tashqaridan yuklangan o't ochishni to'xtatishlarni rad etib, avvalgi to'xtashlar paramilitar guruhga foyda keltirganini aytadi. AQSh shuningdek, Falastin ma'muriyati rahbari Mahmud Abbos va Eron delegatsiyasining ba'zi a'zolariga BMTga viza berishdan bosh tortgan.
Source: www.aljazeera.com