Kanada Bosh vaziri Mark Karney AQShning Kanadaga qarshi harbiy hujumi ehtimolini o'rganib chiqqanini ma'lum qildi. The New York Times gazetasiga bergan intervyusida Karney bunday hujumni "ekstremal dum xavfi" deb ta'rifladi — ya'ni ehtimoli juda past, ammo oqibatlari og'ir bo'lishi mumkin bo'lgan hodisa.
"Bu shunchaki xavfni boshqarish", dedi Karney, sobiq Angliya Banki rahbari. "Buni qilmaslik mas'uliyatsizlik bo'lardi." Mutaxassislarning ta'kidlashicha, uning so'zlari urush ehtimoli yuqori ekanini yoki Kanada jangga tayyorlanayotganini bildirmaydi, ammo Karney buni uzoq ehtimol deb hisoblashini ko'rsatadi.
Asosiy kelishmovchiliklar davom etayotgan savdo urushi va AQSh prezidenti Donald Trampning Kanadani AQShning 51-shtatiga aylantirish haqidagi masxaralari bilan bog'liq. Tramp 2025-yilda Oq uyga qaytganidan so'ng, Kanada va Meksikadan import qilinadigan tovarlarga 25 foizli tarif joriy etdi. Meksika va Kanada rahbarlari tariflarni 30 kunga to'xtatishga kelishdi, ammo mart oyida Tramp Kanadaga nisbatan ularni qayta tiklab, 35 foizga oshirish bilan tahdid qildi.
Kanada AQShga po'lat va alyuminiy yetkazib beruvchi eng yirik xorijiy davlat bo'lib, Trampning global 25 foizli tariflari Kanadaga qattiq zarba berdi. Savdo muzokaralari avgust oyida barbod bo'ldi, ikki tomon o'zaro yangi tariflar joriy etdi. Tramp 20 milliard dollarlik Kanada tovarlariga 50 foiz soliq soldi, Kanada ham AQSh tovarlariga javoban xuddi shunday tariflar o'rnatdi. Kanadaning iqtisodiyoti AQShga chambarchas bog'liq — 2025-yilda Kanadaning 556 milliard dollarlik tovar eksportining 72 foizi AQShga yo'naltirilgan.
Karney bu qaramlikni kamaytirishga intilmoqda. Uning hukumati Amerika F-35 qiruvchi samolyotlarini sotib olish rejasini ko'rib chiqmoqda, shuningdek, SpaceX'ning Starlink sun'iy yo'ldosh internet xizmatiga kamroq tayanish niyatida. Bu oyda u Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniyaga tashrif buyurib, ittifoqlarni kengaytirishga harakat qildi. Yevropa Ittifoqi Kanadaga assotsiatsiyalangan a'zolikni taklif qildi, Kanada esa Buyuk Britaniya boshchiligidagi Qo'shma ekspeditsiya kuchlariga (JEF) a'zo bo'lish uchun ariza berdi.
Glazgo universitetining xalqaro munosabatlar professori Tay Solomonning so'zlariga ko'ra, AQSh bilan keskinlikda "kamida ikkita masala" bor: Trampning Kanadaga nisbatan dushmanligi va o'zgaruvchan xavfsizlik landshafti, jumladan AQShning Grenlandiyani anneksiya qilish tahdidi hamda Arktikada Rossiya va Xitoy faolligi. Lids universiteti dotsenti Erik Teylor Vudsning ta'kidlashicha, kanadaliklar Trampning so'zlaridan xavotirda va bosh vazirning mamlakat suverenitetini himoya qilayotganini bilishni xohlaydi.
Mutaxassislar AQShning Kanadaga hujumini juda ehtimoldan yiroq deb hisoblashadi. Solomonning aytishicha, agar shunday bo'lsa, bu "Amerika global manfaatlari uchun to'liq falokat" bo'lardi. "AQShga bo'lgan qolgan ishonch butunlay yo'qoladi va boshqa demokratiyalarning Amerika xavfsizlik tizimidan tashqarida yangi ittifoqlar tuzish harakatlarini tezlashtiradi", deya qo'shimcha qildi u. Karney Tramp bilan savdo kelishuviga erishishga hali ham tayyor ekanini aytdi, ammo mutaxassislar ikki tomon o'rtasidagi xavotir davom etishini ta'kidlashmoqda.
Source: www.aljazeera.com