AQSh Oliy sudi prezident Donald Trump ma'muriyatiga noyabr oyida bo'lib o'tadigan oraliq saylovlar oldidan bahsli saylovchilarni tekshirish tizimidan foydalanishga ruxsat berdi. Sudning favqulodda qarori juma kuni Milliy xavfsizlik departamentiga (DHS) "Tizimli begona shaxslarni imtiyozlar uchun tekshirish" (SAVE) dasturidan shtat saylov ro'yxatlaridagi saylovchilarning saylov huquqini tekshirish uchun foydalanishga imkon beradi.
Saylov huquqlarini himoya qiluvchi guruhlar bu tizimdan foydalanish noto'g'ri tarzda ayrim shaxslarni saylovchi emas deb belgilash xavfini tug'dirishini, bu esa ularning saylov ro'yxatidan noqonuniy o'chirilishiga olib kelishi mumkinligini ta'kidlamoqda. Tizim 2025-yilda Trump ma'muriyati davrida qayta ishlangan. Ma'muriyatning ma'lumotlar bazasidan foydalanishiga qarshi chiqqanlar fuqarolik to'g'risidagi ma'lumotlar eskirgan bo'lishi mumkinligini ta'kidladilar. Ular Texasning Travis okrugi saylov komissiyasi xodimi tomonidan aniqlangan holatga ishora qildilar: ushbu hududda tizim tomonidan "fuqaro bo'lmagan" deb topilganlarning 25 foizigacha aslida AQSh fuqarolari bo'lgan.
AQSh konstitutsiyasiga ko'ra saylovlarni o'tkazish shtatlar zimmasida va ular SAVE tizimidan foydalanishlari shart emas, biroq bir qancha respublikachi shtat hukumatlari ixtiyoriy ravishda bu ma'lumotlar bazasidan foydalanishni tanlagan. Shunga qaramay, juma kuni qabul qilingan qaror 3-noyabr kuni bo'lib o'tadigan oraliq saylovlarga qandaydir jiddiy ta'sir ko'rsatishi hozircha noma'lum. Saylovchilar AQSh Vakillar palatasi va Senatni qaysi partiyalar nazorat qilishini aniqlaydilar.
Amaldagi qonunchilik ko'pchilik shtatlarga saylovdan 90 kun oldin saylovchilarni ro'yxatdan muntazam ravishda o'chirishni taqiqlaydi. Favqulodda qaror bu masala bo'yicha yakuniy hukm emas, faqat sud yakuniy qaror chiqargunga qadar ma'muriyatga tizimdan foydalanish huquqini beradi. 6-3 konservativ ustunlikka ega bo'lgan sud hay'atidagi uch liberal sudya alohida fikr bildirib, ko'pchilik "o'zgartirilgan SAVE tizimi qonuniy saylovchilarga yetkazgan va yetkazishda davom etishi mumkin bo'lgan zararni" e'tiborsiz qoldirganini aytdi.
"Citizens for Ethics" nazorat guruhi qaror "millionlab amerikaliklarni oraliq saylovlardan bir necha hafta oldin ma'muriyatning ishonchsiz saylovchilarni tozalash tizimi tomonidan noqonuniy nishonga olinish xavfi ostida qoldiradi" deb aybladi. Trump oraliq saylovlar arafasida saylov ma'muriyatiga katta e'tibor qaratdi, bu uning vakolatining so'nggi ikki yilida jiddiy tekshiruv vazifasini o'tashi mumkin. U yillar davomida AQSh saylovlarida keng tarqalgan firibgarlik borligini asossiz da'vo qilib kelgan va 2020-yilgi prezidentlik saylovlarida demokrat Jo Baydenga yutqazganini "o'g'irlangan" deb yolg'on da'vo qilgan. Dalillar shuni ko'rsatadiki, har qanday firibgarlik, shu jumladan AQShda fuqaro bo'lmaganlarning ovoz berishi juda kam uchraydi. Sentyabr oyida Oliy sud Trumpning oraliq saylovlar oldidan pochta orqali ovoz berish tartib-qoidalarini cheklash haqidagi iltimosini rad etgan edi.
Source: www.aljazeera.com