Xitoy hududidan topilgan beshta qadimiy tobutning yogʻoch taxtalarini chuqur tahlil qilish natijasida, Shimoliy Sun davlatining tarixiy zaiflashishida uzoq davom etgan qurgʻoqchilik va haroratning pasayishi hal qiluvchi rol oʻynagani taxmin qilinmoqda. Olimlarning fikricha, global iqlim oʻzgarishlari mamlakatda hosildorlikning keskin pasayishiga olib kelib, chuqur iqtisodiy qiyinchiliklar va ijtimoiy noroziliklarning avj olishiga zamin yaratgan.
Mashhur Naked Science nashrining xabar berishicha, ushbu ilmiy tadqiqot nufuzli npj Palaeoecosystems jurnalida chop etilgan. Mutaxassislar Xitoy janubidan topilgan tobut taxtalaridagi daraxt halqalarini batafsil oʻrganib, 805–1150-yillar oraligʻidagi namlik sharoitlarini qayta tiklashga muvaffaq boʻlishgan. 960–1127-yillarda mavjud boʻlgan Shimoliy Sun oʻz davrining iqtisodiy va texnologik jihatdan eng rivojlangan davlatlaridan biri sifatida eʼtirof etilgan edi.
Tarixiy manbalar va zamonaviy tahlillar oʻsha davrda sugʻorish texnologiyalari, takomillashtirilgan mehnat qurollari, sholi navlari, shuningdek, hunarmandchilik va qogʻoz pul muomalasi yuqori darajada rivojlanganini koʻrsatadi. Biroq, 1127-yilda chjurchjenlar Sun poytaxtini egallab, imperatorni asir olgandan soʻng, sulola hukmronligi faqat Xitoy janubida saqlanib qolgan va mamlakatning shimoliy qismi butunlay boy berilgan.
Yangi tadqiqot mualliflari bu halokatli magʻlubiyatgacha davlatni ichki jihatdan zaiflashtirgan omillarni oʻrganish jarayonida daraxt halqalaridagi kislorod izotoplari nisbatini tahlil qilishgan. Kislorod-18 miqdori mintaqadagi namlik sharoitlari haqida muhim maʼlumot berib, Xitoy janubida 1080-yillardan boshlab yogʻingarchilik miqdori jiddiy va uzoq muddatga kamayganini koʻrsatgan. Shuningdek, tadqiqotchilar bu salbiy jarayonni Janubiy Xitoy dengizining sovishi bilan bogʻlashmoqda, bu esa quruqlikka keladigan namlik miqdorini sezilarli darajada qisqartirgan.
Tarixiy maʼlumotlar ham aynan shu davrda qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari qisqarib, guruch narxi keskin koʻtarilganini tasdiqlaydi. Shimoldagi harbiy mojarolarni moliyalashtirish uchun mablagʻga oʻta muhtoj boʻlgan davlat iqtisodiyot zaiflashayotganiga qaramay soliq tushumlarini kamaytirmagan, bu esa aholi zimmasidagi soliq yukining yanada ogʻirlashishiga va 1120-yilda millionlab kishilarning qurbon boʻlishiga sabab boʻlgan dehqonlar qoʻzgʻoloni kelib chiqishiga olib kelgan.
Source: kun.uz