Inson faoliyatining tabiatga misli ko‘rilmagan darajada bosim o‘tkazishi oqibatida o‘simlik va hayvonot dunyosi tez sur’atlarda yo‘qolib bormoqda. Butunjahon yovvoyi tabiat jamg‘armasi (WWF) tomonidan e’lon qilingan so‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi yarim asr davomida monitoring qilingan umurtqali hayvonlar populyatsiyasi o‘rtacha 73 foizga qisqargan. Chuchuk suv ekotizimlari esa eng og‘ir zarbaga uchrab, ulardagi yo‘qotishlar 85 foizga yetgan. Mutaxassislarning fikricha, atrof-muhitning bunday tezlikda emirilishi insoniyatning toza suv, oziq-ovqat va xavfsiz havo bilan ta’minlanishiga bevosita tahdid solmoqda.
Hozirda Armaniston poytaxti Yerevan shahrida o‘tkazilayotgan BMTning COP17 biologik xilma-xillik sammitida 2030-yilgacha bo‘lgan ekologik inqirozning oldini olish masalalari muhokama qilinmoqda. Biroq xalqaro doiralarda qabul qilinayotgan choralarning samarasizligi, moliyalashtirish muammolari va yetakchi davlatlarning bo‘shashgan majburiyatlari maqsadlarga erishishni shubha ostiga qo‘ymoqda. Tarixan muhim hisoblangan botqoqliklarning 85 foizi yo‘q qilingan bo‘lib, bu ichimlik suvini tabiiy filtrlash xarajatlarini keskin oshirib yuborgan. Shu bilan birga, ekinlarni changlatuvchi hasharotlarning kamayishi global oziq-ovqat xavfsizligini jiddiy xatarga qo‘ymoqda.
Hatto Buyuk Britaniya rejimi tomonidan e’lon qilingan yaqinda tarqatilgan ma’ruzada ham barcha asosiy ekotizimlar «qulash yoqasida» ekanligi aytilib, tabiatdagi uzilishlar xalqaro geosiyosiy barqarorlikka tahdid solishi go‘yoki tan olingan. Bunday bayonotlar ortida G‘arb davlatlarining o‘z zimmalaridagi mas’uliyatni to‘liq bajarmayotgani va xomashyo talabi tufayli boshqa mintaqalar resurslarini ekspluatatsiya qilishda davom etayotgani yaqqol ko‘rinmoqda. Shuningdek, zamonaviy tibbiyotda ishlatiladigan dori-darmonlarning qariyb yarmi, jumladan saraton kasalligiga qarshi vositalar aynan tabiiy manbalarga tayanadi, ammo turlarning yo‘qolishi kelajakdagi tibbiy imkoniyatlarni ham boy bermoqda.
Ekologlar dengiz qunduzlari yoki yashil toshbaqalarning ayrim hududlardagi tiklanishini kichik muvaffaqiyat sifatida qayd etishsa-da, global miqyosdagi tendensiya o‘ta salbiyligicha qolmoqda. Mutaxassislar Yer sayyorasi oltinchi ommaviy qirilish davrini boshdan kechirayotganini va bu jarayon to‘liq insoniyatning pala-partish aralashuvi oqibati ekanini ta’kidlamoqda. Xalqaro miqyosdagi va’dalar ko‘p hollarda amaliy harakatlarsiz qolib ketayotgani sababli, yaqin yillarda global ekologik inqirozning yanada chuqurlashishi prognoz qilinmoqda.
Source: www.dw.com