Tanzaniyaning asosiy muxolifat partiyasi Chadema yetakchisi Tundu Lissu 2025-yil 6-noyabrda tartibsizlikka undashda ayblanib, to‘rt yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Sud o‘sha kuni uni davlatga xiyonat qilishda ayblovdan oqladi — bu modda bo‘yicha ayblov tasdiqlanganda unga o‘lim jazosi tahdid solishi mumkin edi. Lissu hukmni tanqid qilib, sud bosim ostida ishlaganini va unga qarshi qo‘zg‘atilgan ish boshida bunday ayblov bo‘lmaganini aytdi. Chadema rasmiylari apellyatsiya berish niyatini bildirgan, hukumat esa hozircha rasmiy izoh bermadi.
Asosiy faktlar: Lissu 2025-yil aprelida Mbinga shahrida hibsga olinib, saylovni boykot qilishga chaqiruvchi ijtimoiy tarmoq postlari asosida ayblangan edi. 2025-yil 29-oktyabrda Chadema ishtirokisiz o‘tgan saylovlar zo‘ravonliklar va internet uzilishlari bilan kechdi, amaldagi prezident Samia Suluhu Hassan 98% ovoz bilan g‘olib deb e’lon qilindi. Sud 6-noyabrda xiyonat ayblovini olib tashlab, faqat tartibsizlikka undash bo‘yicha jazo tayinladi.
Bu ish Tanzaniyada saylovoldi va saylovdan keyingi siyosiy keskinlikning eng ko‘zga ko‘ringan belgilaridan biriga aylandi. Lissu uzoq yillardan beri hukmron CCM partiyasining ashaddiy tanqidchisi sifatida tanilgan; 2017-yilda Dodoma shahridagi uyi yonida noma’lum qurolli shaxslar hujumiga uchrab, bir necha o‘q jarohati olgan. Uning 2025-yilgi saylov arafasidagi sud jarayoni muxolifatni yana jamoatchilik diqqat markaziga olib chiqdi. Saylovdan keyin mamlakatda vaqtinchalik internet o‘chirilishi va komendantlik soati joriy etilgani xalqaro kuzatuvchilar e’tiborini tortdi.
Dar es-Salamda ishlaydigan mustaqil siyosiy tahlilchi Frensis Ibrohim DW nashriga bergan intervyusida huquq-tartibot organlari vakolatini oshirib yuborganini va voqealarni moliyalashtirib, rejalashtirgan shaxslar javobgarlikka tortilishi kerakligini aytdi. Uning fikricha, poytaxtdagi xiyonat ayblovining olib tashlanishi hukumatning saylovchilar bilan munosabatlarni yumshatishga urinishi bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, iyul oyida prezident Suluhu Hassan milliy yarashuv va konstitutsiyaviy islohotlar bo‘yicha bir necha partiya vakillari bilan uchrashganda, Chadema vakillari bu maslahatlashuvlarga taklif etilmagan edi. ACT-Wazalendo partiyasi yoshlar qanotining milliy o‘rinbosari Ruqaya Mohammed esa siyosiy maydon tobora qorong‘ilashayotganini ta’kidlagan.
Chadema hukm ustidan shikoyat qilishni rejalashtirayotgan bo‘lsa-da, hukumatning keyingi qadamlari noaniq qolmoqda. Tahlilchilar Lissu uchun qisqa muddatli ozodlik yoki siyosiy muloqotga jalb qilinish ehtimolini ham istisno qilmayapti, biroq muxolifatning konstitutsiyaviy jarayondan chetda qolgani bu umidlarni pasaytiradi. Tanzaniya jamoatchiligida hukmga munosabat turlicha: ko‘pchilik sud jarayonini siyosiy motivatsiyalangan deb hisoblaydi. Keyingi bosqichda apellyatsiya ko‘rib chiqilishi, xalqaro inson huquqlari tashkilotlarining munosabati va hukumatning yarashuv bo‘yicha amaliy qadamlariga e’tibor qaratiladi.
Source: www.dw.com