NATO Albaniyada 2027-yilda rejalashtirilgan navbatdagi sammitini o‘tkazmaydi. Bu haqda Albaniya bosh vaziri Edi Rama Dublinda Yevropa yetakchilarining uchrashuvi oldidan ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, alyansda sammit sanasi bo‘yicha “hali umumiy pozitsiya yo‘q”, biroq 2027-yil uchun joy ajratilmagani aniq. Qaror AQSh rejimi tomonidan bildirilgan qarshilik va Tirananing mudofaa xarajatlari bo‘yicha ittifoqchilarning noroziligi fonida chiqdi; shu bilan birga Albaniya rejimi korrupsiya ayblovlari va resort loyihasi atrofidagi noroziliklarga duch kelmoqda.
Asosiy faktlar: NATO rasmiysi keyingi sammit “Albaniyada bo‘lib o‘tishini” tasdiqladi, ammo sana bo‘yicha qaror hali qabul qilinmagan. Rama “2028-yilda sammit bo‘lsa, u Tiranada bo‘ladi” dedi; Reuters iyun oyidagi xabarida reja AQSh rejimining qarshiligi va Albaniyaning past mudofaa xarajatlari sabab shubha ostiga tushganini qayd etgan. Noroziliklar may oyida Jared Kushner qo‘llab-quvvatlagan kurort loyihasidan boshlanib, keyin Albaniya rejimiga qarshi kengroq chiqishlarga aylangan.
Kontekst shuni ko‘rsatadiki, NATO so‘nggi yillarda har yili sammit o‘tkazish amaliyotini davom ettirib kelgan, biroq AQSh rejimi bilan munosabatlardagi keskinlik va alyans ichidagi kelishmovchiliklar bu tartibni qayta ko‘rib chiqishga turtki bo‘lmoqda. 2025-yil iyunida Gaagada bo‘lib o‘tgan sammit deklaratsiyasida NATO yetakchilari 2026-yilda Turkiyada, so‘ng Albaniyada uchrashuvni kutishlarini bildirgandi. Anqaradagi iyul sammiti deklaratsiyasida esa keyingi uchrashuv sanasi va joyi ko‘rsatilmadi. Diplomatlar aytishicha, alyans zarurat tug‘ilsa joriy yilda qisqa muddatda sammit o‘tkazishi mumkin, ammo Tiranada emas.
Dublindagi uchrashuv oldidan Rama jurnalistlarga sammit muddati bo‘yicha “hali umumiy pozitsiya yo‘qligini” aytdi. “2027-yilda bo‘lmasligi aniq. 2028-yilda sammit bo‘lsa, u Tiranada bo‘ladi”, deya qo‘shimcha qildi u. NATO rasmiysi esa keyingi sammit “Albaniyada bo‘lib o‘tishini”, ammo sana bo‘yicha qaror hali tayyor emasligini bildirdi. Reuters iyun oyida AQSh rejimi qarshiligi va Albaniyaning mudofaa xarajatlariga oid noroziliklar tufayli Tiranadagi sammit rejasi shubha ostiga tushgani haqida xabar bergan edi.
Albaniyada noroziliklar may oyida Vjosa-Narta qo‘riqxonasidagi Zvernec va yaqinidagi Sazan orolida Jared Kushner qo‘llab-quvvatlagan hashamatli kurort loyihasiga dastlabki ruxsat berilgach boshlandi. “Flamingo inqilobi” deb atalgan harakat keyinchalik korrupsiya ayblovlari va Rama iste’fosini talab qiluvchi kengroq noroziliklarga, oktyabr oyida esa universitet sharoitlari yuzasidan talabalarning zo‘ravon namoyishlariga aylangani qayd etiladi. 29-oktyabr kuni Sali Berisha boshchiligidagi muxolifat deputatlari namoyishchilarni qo‘llab, parlament majlisini faxriyor va tutun bombalari bilan to‘xtatgan.
Rama iste’foga chiqishdan bosh tortmoqda va kurort loyihasi Albaniya hamda Yevropa Ittifoqi qonunchiligiga mos ekanini ta’kidlaydi. Albaniya rejimi noroziliklarni siyosiy raqiblar uyushtirgan deb baholamoqda. NATO rasmiylariga ko‘ra, sammit sanasi bo‘yicha yakuniy qaror hali qabul qilinmagan; alyans yillik sammitlar amaliyotini qisqartirish masalasini ham ko‘rib chiqmoqda. Keyingi qadamlar sifatida Tiranadagi siyosiy inqiroz, mudofaa xarajatlari bo‘yicha muzokaralar va NATO sammitining aniq muddati kutilmoqda.
Source: www.aljazeera.com