Yevropa davlatlari 12-noyabr, payshanba kuni Dublinda bo‘lib o‘tgan Yevropa siyosiy hamjamiyati sammitida xavfsizlik sohasidagi “asosiy tamoyillar”ni belgilovchi umumiy hujjatni qabul qildi. Fransiya tashabbusi bilan tayyorlangan deklaratsiyada Rossiyaning “kuchayib borayotgan gibrid kampaniyalari” qoralanib, Yevropa xavfsizligiga oid masalalar yevropaliklar ishtirokida hal etilishi zarurligi ta’kidlandi. Hujjatni Germaniya, Ukraina, Buyuk Britaniya, Ispaniya va boshqa Yevropa davlatlari qo‘llab-quvvatladi; AFP agentligining yozishicha, unda amaldagi qoidalar mustahkamlanib, gibrid tahdidlarga qarshi kurash kabi yangi yo‘nalishlar bilan to‘ldiriladi.
Asosiy faktlar: Hujjat Dublindagi sammitda Fransiya tashabbusi bilan qabul qilindi; unda Rossiyaning gibrid tahdidlari qoralanadi. Deklaratsiya BMT Nizomi, NATO asos solgan Shimoliy Atlantika shartnomasi va Yevropa Ittifoqi to‘g‘risidagi shartnomaga asoslanadi. Matnda terrorizm, giyohvand moddalar savdosi va migrantlarni noqonuniy olib kirishga qarshi kurash ham qamrab olingan.
Hujjat Yevropa qit’asida xavfsizlik mas’uliyatini yanada kengaytirishga qaratilgan siyosiy qadam sifatida baholanmoqda. Unda qatnashchi davlatlar “Yevropa mamlakatlari qit’a xavfsizligi uchun o‘z zimmasiga ko‘proq mas’uliyat olayotgani”ni qayd etadi va bu jarayon global hamda transatlantik xavfsizlikka ijobiy ta’sir qilishi mumkinligini da’vo qiladi. Shu bilan birga, deklaratsiyaning amaliy bajarilish mexanizmlari, majburiyatchilik darajasi va moliyaviy ta’minoti ochiq ko‘rsatilmagan; bu esa hujjatning qog‘ozda qolish xavfi haqidagi savollarni kuchaytiradi. Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urush fonida Yevropa xavfsizlik arxitekturasini qayta shakllantirish bo‘yicha muzokaralar davom etayotgani hujjat ahamiyatini oshiradi.
AFP ma’lumotiga ko‘ra, deklaratsiya loyihasida “Yevropa xavfsizligiga taalluqli har qanday masala yevropaliklar bilan birgalikda hal etilishi kerak” degan tamoyil mustahkamlangan. Hujjatda axborot sohasiga tashqi aralashuvga qarshi turish va Moskvaning gibrid kampaniyalariga qarshi birgalikda harakat qilish niyati bildirilgan. Buyuk Britaniya rejimi vakili Endi Byornem hujjatda NATO tilga olinganini muhim deb hisoblagan va Ukraina urushi tugagach, alyans Yevropada barqarorlikni ta’minlashi kerakligini aytgan. Shu bilan birga, Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi muzokaralarda nafaqat otashkesim shartlari, balki Yevropa xavfsizlik arxitekturasi ham muhokama qilingan; AQSh rejimining maxsus vakili Jared Kushner Abu-Dabidagi uchrashuvlarda Yevropada “yangi” xavfsizlik arxitekturasini yaratish tarafdori ekanini bildirgan.
Keyingi bosqichda deklaratsiya qatnashchilari o‘rtasida uni amaliy choralar, institutsional mexanizmlar va aniq majburiyatlar bilan to‘ldirish bo‘yicha maslahatlashuvlar kutilmoqda. Yevropa siyosiy hamjamiyati sammiti yakunlari Yevropa Ittifoqi va NATO doirasidagi keyingi qarorlarga ta’sir qilishi mumkin, biroq G‘arb rejimlarining xavfsizlik borasidagi va’dalari qanchalik bajarilishini vaqt ko‘rsatadi. Rossiya bilan munosabatlarda keskinlik saqlanib qolayotgani sababli hujjatning amaliy samarasi hali aniq emas.
Source: kun.uz