️ Tabiatni yo'qotish va ekotizimlarning qulashi endi nafaqat ekologik muammo, balki milliy xavfsizlik uchun jiddiy tahdid sifatida qaralmoqda. Britaniyaning Atrof-muhit, Oziq-ovqat va Qishloq xo'jaligi departamenti (DEFRA) tomonidan chop etilgan hisobotda tabiatni himoya qilishning mamlakatning kelajakdagi barqarorligi bilan bevosita bog'liqligi ta'kidlanadi. Hisobotga ko'ra, Amazon yomg'ir o'rmoni kabi oltita muhim ekotizim mintaqasi yarim asr ichida qulashi mumkin, bu esa Britaniya va boshqa mamlakatlarning ichki va tashqi xavfsizligiga tahdid soladi.
️ Ekotizimlarning qulashi oziq-ovqat va suv tanqisligini kuchaytirib, millionlab odamlarning ko'chishiga olib kelishi, global ob-havo naqshlarini o'zgartirishi va qolgan resurslar uchun geopolitik raqobatni kuchaytirishi mumkin. Britaniya oziq-ovqatning 40 foizini import qiladi va mamlakatda hozirgi ovqatlanish odatlarini qo'llab-quvvatlash uchun etarli qishloq xo'jaligi yerlari yo'q. AQShda esa dengiz mahsulotlarining 75-90 foizi importdan keladi, bu esa global beqarorlik sharoitida narx o'sishi va yetishmovchiliklarga olib kelishi mumkin.
️ Tabiatni himoya qilish va xavfsizlik risklarini kamaytirish muammosi moliyaviy jihatdan ham murakkab. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit dasturiga ko'ra, dunyo tabiatga zarar yetkazadigan faoliyatlarga 7,3 trillion AQSh dollari sarflaydi, bu esa himoya uchun sarflanadigan mablag'dan 30 baravar ko'p. Iqtisodiy zaif mamlakatlar og'ir qarz yukiga duch kelgan holda, yog'ochni kesish va resurslarni qazib olishdan olinadigan qisqa muddatli daromadga qarshilik ko'rsatish qiyin.
️ Bu muammoni hal qilish uchun qarzni tabiatga almashtirish kelishuvlari tobora ommalashib bormoqda. Bu moliyaviy vosita 1980-yillarga borib taqaladi, unda kreditor va mamlakat qarzni tabiatni himoya qilish majburiyatlari evaziga almashadi. Mamlakat qarzini qayta tuzadi yoki bekor qiladi, shart bilan tejangan mablag'larning bir qismi konservatsiya dasturlariga sarflanadi. Masalan, 1987-yilda Conservation International va Boliviya o'rtasidagi birinchi kelishuv Beni biosfera qo'riqxonasini himoya qilishga yordam berdi.
️ So'nggi yillarda, 2021-yilda Belizda amalga oshirilgan kelishuv mamlakatning o'sib borayotgan qarz yukini kamaytirishga yordam berdi, shu bilan birga millionlab tejamkorlik mablag'lari baliqchilik va dengizni muhofaza qilish boshqaruviga yo'naltirildi. Jahon Resurslari Instituti tadqiqotchisi Gaia Larsenning ta'kidlashicha, okeanning ma'lum hududlarini himoya qilish boshqa joylardagi baliq zahiralari uchun inkubator vazifasini o'taydi.
️ Xususiy investorlar uchun bu kelishuvlar obligatsiyaga o'xshash daromadni taklif qiladi. Britaniyaning eng yirik aktivlar menejeri Legal & General kompaniyasi yaqinda qarzni tabiatga almashtirish kelishuvlariga 1 milliard AQSh dollari sarmoya kiritishga va'da berdi. Katta moliyaviy institutlarning bunday sarmoyalari boshqalarni ham shunga o'xshash kelishuvlarni ko'rib chiqishga rag'batlantiradi, bu esa global iqtisodiy barqarorlik uchun asosiy bo'lgan jamoalar va ekotizimlarni qo'llab-quvvatlash imkonini beradi.
Source: www.dw.com