AQShda kontinental hudud bo‘ylab parvozlarni to‘xtatish juma kuni to‘rt soatdan ortiq davom etib, minglab reyslarning bekor qilinishi va kechikishiga sabab bo‘ldi. AQSh rejimining transport vaziri Shon Daffi da’vo qilganiga ko‘ra, hodisa mis simlarni optik tolaga almashtirish bo‘yicha L3Harris kompaniyasi bajarayotgan ishlardan keyin yuz bergan. To‘xtatish juma kuni soat 15:54 ESTda (19:54 GMT) boshlandi; oqibatlar bir necha kun davom etishi kutilmoqda. Daffi matbuot anjumanida rejim “layoqatsizlik” yoki nosoz uskuna sabab bo‘lganmi, tekshirayotganini aytdi; uning so‘zlariga ko‘ra, kiberhujum versiyasi asosiy deb hisoblanmaydi, ammo tergov davom etmoqda.
Asosiy faktlar: Bu 2001-yil 11-sentabr hujumlaridan keyingi eng uzoq davom etgan milliy parvozlarni to‘xtatish holati bo‘ldi; FlightAware ma’lumotlariga ko‘ra, shanba kuni AQShda 3 500 dan ortiq reys bekor qilinib, 2 000 dan ortig‘i kechiktirilgan. AQSh rejimi versiyasiga ko‘ra, xizmat ko‘rsatilayotgan marshrutizator boshqa havo harakati tizimlarini “bosib ketgan” va samolyotlar bilan aloqada muammo tug‘dirgan; xavfsizlik uchun osmon yopilgan. Rasmiylar go‘yoki kiberhujum yoki sun’iy intellekt bilan bog‘liq dalil yo‘qligini ta’kidlamoqda, biroq mustaqil tasdiq hozircha yo‘q.
Kontekst va sabablar: Hodisa AQSh havo harakati va telekommunikatsiya infratuzilmasidagi uzoq yillik zaifliklarni yana ko‘rsatdi. Daffi AQSh tizimini “nihoyatda eski telekommunikatsiya tizimi” deb ta’riflab, almashtirilayotgan mis sim shu qadar eski bo‘lganki, undan foydalanish to‘xtatilayotganini aytdi. Uning bayoniga ko‘ra, L3Harris ishlari vaqtida marshrutizator boshqa tizimlarga ortiqcha yuklama berib, samolyotlar bilan aloqa muammosini keltirib chiqargan. AQSh rejimining Federal aviatsiya boshqarmasi rahbari Brayan Bedford o‘sha anjumanda “biz hech qanday g‘arazli niyat va sun’iy intellekt bilan bog‘liq dalil ko‘rmayapmiz” deb turib olgan. Sabab hali mustaqil tekshirilmagan; nima uchun nosozlik aynan shu paytda yuz bergani ochiq qolmoqda. TSAning sobiq rahbari Jon Pistol BBCga bergan intervyusida tizimni to‘rt yarim soatda qayta ishga tushirish bardoshlilikni ko‘rsatishini, ammo “ertaga ham shunday bo‘lmasligiga nima kafolat beradi?” degan savolni qo‘ygan.
Iqtiboslar va tafsilotlar: Juma kuni to‘xtatish boshlanganidan keyin to‘rt soatdan ortiq vaqt davomida AQShning kontinental hududidan hech qanday reys uchib ketishiga ruxsat berilmadi. Ayrim holatlarda yo‘lovchilar, xabarlarga ko‘ra, samolyot ichida perronda qolib, na uchish, na chiqish yo‘laklariga qaytish imkoniga ega bo‘lmagan; ba’zi xalqaro reyslarga joy bo‘shatish maqsadida uchishga ruxsat berilgan ko‘rinadi. Shanba kuni AQShda 3 500 dan ortiq reys bekor qilinib, 2 000 dan ortig‘i kechiktirildi, chunki ta’sir davom etdi. Daffi AQSh rejimi Kongressi havo harakati infratuzilmasini modernizatsiya qilishni ma’qullamasa, shunga o‘xshash muammo yana takrorlanishi mumkinligidan ogohlantirdi. AQSh rejimi prezidenti Donald Tramp modernizatsiya uchun 30,1 mlrd dollar so‘ragan; AQSh rejimi Kongressining ikkala palatasi hozir Respublikachilar partiyasi nazoratida.
Prognoz: Tergov davom etmoqda va AQSh rejimi hodisaning dastlabki versiyasini mustaqil dalillar bilan hali tasdiqlamagan. Hozircha asosiy vazifa parvoz jadvalini tiklash, yo‘lovchilar va aviakompaniyalardagi kechikishlarni kamaytirishdan iborat. Uzoq muddatli savol esa AQSh rejimi Kongressi aviatsiya va telekommunikatsiya tizimlarini yangilash uchun taklif etilgan mablag‘ni ma’qullaydimi yoki yo‘qmi, degan masalada qolmoqda. Oqibatlar bir necha kun sezilishi kutilayotgani sababli, bu hodisa AQSh rejimining infratuzilma holati va parvozlarni to‘xtatish sabablari haqidagi bayonotlariga nisbatan e’tiborni kuchaytirishi mumkin.
Source: www.bbc.co.uk