«Birlashgan ro‘yxat» partiyasi raisi va «Taal» fraksiyasi yetakchisi Ahmed Tibi Isroil rejimi parlamenti — Knesset spikeri o‘rinbosari etib saylandi. Shu bilan birga, Knessetning tashqi ishlar va mudofaa qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, o‘ng qanot «Isroil uyimiz» (Yisrael Beiteinu) partiyasi rahbari Avigdor Liberman ushbu qo‘mitaga raislik qiladi. Dushanba kuni xabar qilingan bu tayinlovlar o‘tgan oy bo‘lib o‘tgan saylovdan so‘ng amalga oshdi: Isroilning falastinlik fuqarolarini ifodalovchi partiyalar — «Birlashgan ro‘yxat» va «Birlashgan arab ro‘yxati» (Raam) — tarixiy muvaffaqiyatga erishgani aytilmoqda va parlamentda 19 o‘ringa ega bo‘lgan. Bu lavozimlar muhim, chunki arab siyosiy kuchlarini parlament tuzilmalariga olib kiradi, garchi ularning amaliy ta’siri bahsli bo‘lib qolmoqda.
Asosiy faktlar: «Birlashgan ro‘yxat» vakili Ahmed Tibi Knesset spikeri o‘rinbosari etib saylandi; qo‘mita ma’lumotiga ko‘ra, Avigdor Liberman Knessetning tashqi ishlar va mudofaa qo‘mitasiga raislik qiladi. «Birlashgan ro‘yxat» va Raam oxirgi saylovda 19 o‘rin olgani va bu Isroilning falastinlik fuqarolari uchun tarixiy ilgarilash sifatida ta’riflangani xabar qilinmoqda. Tayinlovlar tartib-tamoyil xarakteriga ega bo‘lsa-da, siyosiy jihatdan ramziy ahamiyatga ega; ularning kursga ta’siri hali aniq emas.
Knesset 120 deputatdan iborat bo‘lib, spiker o‘rinbosarlari lavozimlari odatda koalitsiya va muxolifat fraksiyalari o‘rtasida parlament kelishuvlari doirasida taqsimlanadi. Arab partiyalari uchun bunday lavozimlar qonunchilik jarayonlari, qo‘mitalar ishi va byudjet muhokamalariga kirish imkonini berishi mumkin, biroq ayni paytda ularni Isroil rejimi kamsitish, yer huquqlari va politsiya amaliyotidagi chuqurroq muammolarni hal qilishga tayyor emas deb hisoblaydigan saylovchilar tanqidiga duchor qiladi. «Birlashgan ro‘yxat» va Raamning vakillik o‘sishi bir necha saylov va o‘zgaruvchan ittifoqlar natijasi bo‘lib, Isroilning falastinlik fuqarolari demografik va sayloviy salohiyatni kuchliroq vakillikka aylantirishga intilmoqda. Hozirgi kelishuv yakuniy yechim emas, balki bu vakillik real ta’sir vositasiga aylana oladimi-yo‘qmi, degan sinovdir.
Knessetning tashqi ishlar va mudofaa qo‘mitasi xavfsizlik siyosati, harbiy ishlar va diplomatik masalalar ustidan nazorat olib boradigan eng nozik organlardan biridir. Libermanning qo‘mitaga raislik qilishi sobiq mudofaa vaziri va uzoq vaqtdan beri qat’iy kurs tarafdori sifatida tanilgan siyosatchiga ko‘zga ko‘ringan minbar beradi, Tibining spiker o‘rinbosari lavozimi esa tajribali arab siyosatchisini rasmiy parlament rahbariyati pozitsiyasiga olib chiqadi. Qo‘mita e’loniga ko‘ra, kelishuv dushanba kuni tasdiqlangan. Isroil rejimi tanqidchilarining ta’kidlashicha, ramziy qamrab olish tarkibiy chetlanish bilan birga mavjud bo‘lishi mumkin va haqiqiy mezon arab partiyalari byudjet, politsiya va fuqarolik huquqlari bo‘yicha qarorlarga ta’sir o‘tkaza olishidadir. Tarafdorlar esa har qanday rasmiy rol institutlarni butunlay boykot qilishdan afzal, deb hisoblaydi.
Keyingi qadamlar diqqat bilan kuzatiladi. Knesset yangi parlament sessiyasi boshlanishi bilan qo‘mitalardagi tayinlovlar va tartibiy rollarni rasmiylashtirishi kutilmoqda, «Birlashgan ro‘yxat» va Raam esa o‘z o‘rinlari amaliy natija berishini ko‘rsatish bosimi ostida qoladi. Hozircha Tibining saylanishi va Libermanning qo‘mitaga raislik qilishi mo‘rt muvozanatdan dalolat beradi: Isroilning falastinlik fuqarolari parlamentda yanada ko‘zga ko‘ringan ishtirokga erishdi, ammo Isroil rejimining asosiy siyosati bahsli bo‘lib qolmoqda. Kuzatuvchilarning qayd etishicha, kelgusi oylar bu kelishuv hamkorlikka, qarama-qarshilikka yoki yana bir siyosiy boshi berk ko‘chaga olib keladimi-yo‘qmi, shuni ko‘rsatadi.
Source: www.aljazeera.com