Germaniya, Avstriya, Niderlandiya, Gretsiya va Daniyadan iborat Yevropa Ittifoqining besh a’zo davlati dushanba kuni rad etilgan boshpana so‘rovchilarini Ruandaga deportatsiya qilish sxemasini e’lon qilishi kutilmoqda. Bu haqda Reuters va AFP agentliklari xabar berdi. Qadam Yevropa Ittifoqi rejimi deportatsiyani tezlashtirish va blokdan tashqarida “qaytarish markazlari” tashkil etishga ruxsat beruvchi yangi qoidalarni ma’qullaganidan so‘ng qo‘yilmoqda. Ruanda rasmiy hujjatlarda ochiq nomlanmagan bo‘lsa-da, muzokaralardan xabardor manbalarga ko‘ra, aynan shu davlat tanlangan; tashabbus inson huquqlari va huquqiy barqarorlik yuzasidan savollar tug‘dirmoqda.
Asosiy faktlar: Kutilayotgan e’lon Yevropa Ittifoqi rejimlarining boshpana va deportatsiya jarayonlarini blok tashqarisiga chiqarish bo‘yicha eng aniq qadamlaridan biri bo‘lishi mumkin. Sxema, da’volarga ko‘ra, faqat Yevropa Ittifoqidagi barcha qonuniy imkoniyatlarni tugatgan migrantlarga tegishli bo‘ladi va barbod bo‘lgan Britaniya rejasidan shu bilan farq qiladi. Ruanda “dastlabki muzokaralar” olib borilganini tan olgan, tanqidchilar esa inson huquqlari xavfi va to‘xtatib turish samarasi isbotlanmaganiga e’tibor qaratmoqda.
Tashabbus sentabr oyida besh davlat ilk bor Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lmagan davlatda qaytarish markazlari tashkil etish haqida gapirganidan buyon tayyorlanmoqda. U Yevropada migrantlarga qarshi kayfiyat kuchayib, o‘ta o‘ng kuchlar qo‘llab-quvvatlanayotgan bir paytda, shuningdek Yevropa Ittifoqi rejimi migratsiya qoidalarini keskinlashtirgan sharoitda ilgari surilmoqda. Buyuk Britaniyaning sobiq Konservativ rejimi Ruanda bilan shunga o‘xshash sxemani amalga oshirishga urinib ko‘rgan, ammo u Britaniya sudlarida barbod bo‘lgan. Yangi reja torroq ko‘lamda taqdim etilmoqda: u faqat boshpana rad etilgan va sud yo‘llarini tugatgan shaxslarga tegishli bo‘ladi. Shunga qaramay, odamlarni o‘zlari bilan aloqasi bo‘lmagan davlatga yuborish qonuniyligi haqidagi bahslar qayta avj oldi.
Yevropa Kengashi — umumevropa inson huquqlari tuzilmasi — iyul oyida qaytarish markazlari “inson huquqlari uchun jiddiy xavflar” tug‘dirishini ma’lum qilgan edi. Mixed Migration Centre tadqiqotchisi Roberto Forin to‘xtatib turish haqidagi da’volarni rad etib, shunday dedi: “Huquqni qo‘llash odamlarning qanday yo‘l yurishini o‘zgartiradi, ularning yurish-yurmasligini emas. Ba’zilar to‘xtab turadi yoki marshrutni o‘zgartiradi, kontrabandachilar esa moslashib, narxlarni oshiradi”. Human Rights Watch tashkilotining katta Afrika tadqiqotchisi Klementin de Monjuya fikricha, Kigali’ga deportatsiya dasturini joylashtirish uchun pul to‘lash “deportatsiya qilinganlarga azob va zarar yetkazish bilan birga, ichkarida va tashqarida inson huquqlarining jiddiy buzilishlari uchun mas’ul hukumatni moliyalashtiradi va unga siyosiy yelka beradi”. Ruanda Prezidenti Pol Kagame tanqidchilar tomonidan muxolifatni bostirish va qo‘shni Kongo Demokratik Respublikasidagi M23 isyonchi guruhini qo‘llab-quvvatlashda ayblanadi; Kigali bu ayblovlarni rad etadi.
Kutilayotgan e’lon Yevropa Ittifoqi rejimi institutlari tomonidan huquqiy va siyosiy tekshiruvni kuchaytirishi ehtimoli yuqori: inson huquqlari tashkilotlari ehtimoliy da’volarni tayyorlamoqda, ayrim davlatlar esa model sud nazoratidan o‘ta oladimi-yo‘qmi, kuzatib boradi. Besh davlat sxema Yevropa Ittifoqi huquqiga mos bo‘lishini ta’kidlaydi, ammo to‘liq operatsion tafsilotlar hali e’lon qilinmagan. Birinchi transferlar qachon bo‘lishi, Ruandaning roli, kelishuv qiymati va himoya kafolatlari noaniqligicha qolmoqda. Bu esa rejani Britaniya urinishini barbod qilgan huquqiy to‘siqlarga qarshi zaif holatda qoldiradi.
Source: www.dw.com