AQSh rejimi Yaqin Sharqqa uchinchi aviatashuvchi zarba guruhini joylashtirdi: AQSh rasmiysi dushanba kuni Al Jazeeraga aytishicha, USS Theodore Roosevelt aviatashuvchisi mintaqaga yetib kelgan. Kema AQSh Markaziy qo‘mondonligi mas’uliyat hududida faoliyat yuritayotgan ikki aviatashuvchiga qo‘shildi. Bu joylashtirish AQSh va Isroil rejimlarining Eronga qarshi urushini butunlay tugatish hamda Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish bo‘yicha diplomatik harakatlar to‘xtab qolgan bir paytda ro‘y berdi; vositachilar va mintaqa hukumatlari yangi eskalatsiya bosqichiga tayyorlanmoqda.
Asosiy faktlar: Uchinchi AQSh aviatashuvchisi USS Theodore Roosevelt, xabarlarga ko‘ra, Yaqin Sharqda USS George Washington va USS George HW Bush bilan birga bo‘lmoqda. Pentagon va CENTCOM kelganini rasman tasdiqlaganicha yo‘q. Joylashtirish iyun oyida e’lon qilingan memorandum iyul boshida barbod bo‘lganidan keyin diplomatik turg‘unlikka to‘g‘ri keldi; Qatar va Pokiston to‘la miqyosli zarbalar qaytishining oldini olishga harakat qilmoqda.
AQSh va Eron aprel oyida ikki haftalik sulhga kirishgan, iyun oyida esa kengroq memorandum e’lon qilingan, biroq kelishuv iyul boshida barbod bo‘lgan. Shundan beri Pokiston va Qatar vositachilari mart oyida Fors ko‘rfazi mintaqasiga ham jiddiy ta’sir qilgan to‘la miqyosli o‘zaro zarbalar qaytishini oldini olishga urinmoqda. Mo‘rt tanaffus muhim, chunki Hormuz bo‘g‘ozi muhim energiya yo‘lagi bo‘lib qolmoqda: janglar qaytsa, yuk tashish, sug‘urta va yoqilg‘i narxlari mintaqadan ancha uzoqda ham oshishi mumkin.
O‘tgan hafta AQSh prezidenti Donald Trump Eronga qarshi keyingi harbiy zarbalar juda kam ehtimol ekanini da’vo qilgan va Qatar Bosh vaziri shayx Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani bilan muzokaralardan so‘ng urushning harbiy qismi amalda tugaganini ta’kidlagan. U shuningdek, sharoit o‘zgarsa, AQSh harbiylari shay holatda qolishini da’vo qilgan. Bu bayonotlarni tekshirish qiyin va ular qo‘shimcha dengiz kuchlari kelayotgani haqidagi xabarlar bilan mos tushmaydi; bu Vashingtonning deeskalatsiya haqidagi ommaviy signallari harbiy pozitsiyasiga mos kelishiga shubha uyg‘otadi.
USS Theodore Roosevelt — 26-AQSh prezidenti nomi berilgan, 1986 yilda foydalanishga topshirilgan atom aviatashuvchisi. Kemada 5 mingdan ortiq xizmatchi va 60 dan ortiq samolyotdan iborat aviatsiya qanoti bor, jumladan F-18 ko‘p maqsadli qiruvchi samolyotlari. AQSh Harbiy-dengiz kuchlari ma’lumotiga ko‘ra, kema aviatsiya operatsiyalarini bajaradi, aviatsiya eskadronlarini rejalashtirish, nazorat qilish, muvofiqlashtirish va integratsiyalashda yordam beradi; dengizdagi kemalarni ta’minlaydi va odamlarni, shu jumladan qochqinlarni qutqaradi. Aviatsiya kemasi 1990-91 yillardagi Fors ko‘rfazi urushida jangovar operatsiyalarda qatnashgan, 2003 yilda Iroq urushida AQSh zarbalarini qo‘llab-quvvatlagan, 2020-21 yillarda Hindiston, Yaponiya, Avstraliya, Janubiy Koreya va Malayziya bilan mashqlar uchun Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga yuborilgan. AQSh rasmiysi oktyabr oyida Theodore Roosevelt sentyabrda San-Diyegodan chiqib, 15 noyabrda yetib kelganini da’vo qilgan, ammo Pentagon va CENTCOM buni rasman tasdiqlamagan. AQSh rasmiysi Makin Island amfibiya guruhi 2 mingdan ortiq dengiz piyodasi bilan kemaga ergashganini aytgan; The Wall Street Journal jo‘natmalar qo‘shimcha 9-10 ming askarni qamrab olishi mumkinligini yozgan, biroq AQSh harbiylari buni tasdiqlamagan. AQSh rejimi Bahrayn, Misr, Iroq, Iordaniya, Quvayt, Qatar, Saudiya Arabistoni va BAA dagi sakkiz doimiy bazada uzoq yillardan beri qo‘shin saqlaydi; 2025 yil o‘rtalarida Yaqin Sharqda va atrofida 40-50 ming AQSh askari bo‘lgan.
Uchinchi aviatashuvchi o‘z-o‘zidan to‘la miqyosli urush qaytishini anglatmaydi, biroq u AQSh rejimining jilovlash, favqulodda rejalashtirish va jangovar operatsiyalar uchun imkoniyatlarini kengaytiradi. Yaqin kelajakda kuzatiladigan asosiy belgilar — Pentagon va CENTCOMning rasmiy tasdig‘i, Qatar va Pokistonning barqaror sulhni mustahkamlash qobiliyati hamda Hormuz bo‘g‘ozida normal kemalar harakatining tiklanishi. Bu savollar hal bo‘lmaguncha, Vashingtonning deeskalatsiya haqidagi da’volari va kengayib borayotgan dengiz kuchlari o‘rtasidagi tafovut mintaqa poytaxtlari va energiya bozorlarini xavotirda tutadi.
Source: www.aljazeera.com