Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Yevropa Ittifoqi rejimi tashqi ishlar vazirlari dushanba kuni Bryusselda Suriya bilan qariyb yigirma yillik hamkorlik kelishuvini tiklashga kelishib oldi. Bu qadam Damashq bilan savdo, siyosiy muloqot va kengroq hamkorlik uchun yangi asos yaratishga qaratilgan bo‘lib, rasmiylar hali texnik va huquqiy tafsilotlarni yakunlashi hamda yangi shartlarni kelishishi kerak. Qaror Yevropa Ittifoqi rejimining tashqi siyosat bo‘yicha rahbari Kaya Kallas tomonidan e’lon qilindi.

Asosiy faktlar: Yevropa Ittifoqi rejimi 2008-yilda tuzilgan, ammo to‘liq imzolanmagan Suriya bilan assotsiatsiya kelishuvini yangilash bo‘yicha muzokaralarni boshlashni qo‘llab-quvvatladi. Kallasning da’vo qilishicha, kelishuv inson huquqlari bo‘yicha aniq shartlar va Asad davrida tan olingan bosib olingan Ukraina hamda Gruziya hududlarini tan olmaslikni o‘z ichiga oladi. Bryussel 2025-yilda sanksiyalarni yumshatgani va 2026-yil boshida ikki yillik 620 million yevro (680 million dollar) moliyalashtirish paketini e’lon qilganini ham eslatmoqda.

Dastlabki assotsiatsiya kelishuvi 2008-yilda o‘sha paytdagi prezident Bashar al-Asad davrida tuzilgan, biroq uning hukumati inson huquqlari sohasidagi holati yuzasidan xavotirlar sabab hech ikki tomon to‘liq imzolamagan. Asad oilasining 53 yillik hukmronligi 2024-yil 8-dekabrda 11 kunlik hujumdan so‘ng tugadi; bu jarayon Suriya va dunyo uchun kutilmagan bo‘ldi hamda uzoq davom etgan fuqarolar urushini to‘xtatdi. Urush og‘ir iz qoldirib, aholining qariyb uchdan bir qismi — 6,8 millionga yaqin suriyalik xorijga chiqib ketgan; Asad hokimiyati tugaganidan buyon bir milliondan ortiq qochqin uyiga qaytgan.

Kallasning fikricha: “Suriyaga investitsiya va muvaffaqiyatli o‘tish davri zarur”. Uning ta’kidlashicha, “maqsad Yevropa va Suriyaga savdo, siyosiy muloqot va yaqinroq hamkorlik uchun imkon qadar tezroq asos yaratishdir”. Shuningdek, u “hamma Suriya bilan aloqa o‘rnatish zarurligini aytdi, chunki aloqa bo‘lmasa, bu bo‘shliqni boshqa o‘yinchilar to‘ldiradi” deb da’vo qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqi rejimi “inson huquqlari bo‘yicha aniq shartlilik” va “Asad davrida tan olingan bosib olingan Ukraina va Gruziya hududlarini tan olmaslik”ni talab qiladi.

Bu qadam Bryusselning Damashq va uning yangi rahbari Prezident Ahmed ash-Sharaa bilan aloqalarni mustahkamlashga qaratilgan eng ambitsiyali urinishlaridan biri bo‘lib, Asad hokimiyati tugaganidan ikki yil ham o‘tmasdan amalga oshirilmoqda. Uchrashuv oldidan blokning diplomatik xizmati tayyorlagan muhokama hujjati bu ochilish ko‘lamini belgilab bergan edi. Shu bilan birga, Yevropa Ittifoqi rejimining bu tashabbusi xavflarni ham keltirib chiqaradi: inson huquqlari talablari qanday tekshirilishi va savdo imtiyozlari barqaror o‘tishni kafolatlay oladimi, degan savollar ochiq qolmoqda.

Endi Yevropa Ittifoqi rejimi diplomatlari yangilangan kelishuvni yakunlashdan oldin texnik va huquqiy tafsilotlar ustida ishlaydi; bozor imkoniyatlari, siyosiy muloqot va shartlilik bo‘yicha keyingi muzokaralar kutilmoqda. Damashq uchun bu muzokaralar investitsiya va xalqaro legitimlik imkonini bersa, Bryussel uchun asosiy vazifa bo‘shliq paydo bo‘lishining oldini olish va inson huquqlari hamda hududiy tan olish shartlari qog‘ozda qolib ketmasligini ta’minlashdir. Keyingi qadam rasmiy muzokara mandati va qayta ishlangan matn bo‘lishi kutilmoqda, ammo aniq sana hali e’lon qilinmagan.

Source: www.aljazeera.com