Tehron, Eron – Eron kuchlari Bahrayn va Quvaytdagi harbiy bazalarni nishonga olgan bir paytda AQSh rejimi Eronning janubidagi harbiy va radar inshootlariga zarba bergan. Bu hodisalar Hormuz bo‘g‘ozidagi kemalarga qilingan hujumlar ketidan yuz bergan. AQSh va Eron fevralning 28-kunidan boshlab davom etayotgan urushning dastlabki haftalaridagi kabi to‘liq to‘qnashuvga qaytishni xohlamayotgandek ko‘rinadi, biroq tahlilchilar hozirgi vaziyat beqaror ekanini va Isroil yana Eronninga qarshi zarbalarga qo‘shilishi mumkin bo‘lgan to‘liq urushga aylanishi mumkinligini aytmoqda.
Asosiy faktlar: Eron dronlari Bahrayn va Quvaytdagi, jumladan Riffa aviabazasi va Ali Al Salem aviabazasidagi AQSh obyektlarini nishonga olgan; AQSh tomoni Sirik va Qeshm orolida zarbalar berganini ma’lum qilgan. AQSh rejimi blokadasi avgust oxiridan beri Eronning xom neftni tankerlarga yuklashini to‘xtatganini, Tehron esa blokada tashqarisidagi neftni Xitoyga kamaytirilgan hajmda sotishda davom etayotganini bildirmoqda.
Bahrayn va Quvayt so‘nggi kunlarda Eron dronlariga duch kelgan, avvalgi tanaffus esa sentabr boshidan beri davom etgandi. Bahrayn uchun tanaffus noyabrning 13-kunida tugadi: Eronning Islom inqilobi muhofizalari korpusi (IIMK) AQShning Sirikdagi, Eronning Hormozgan sohilidagi portga qilingan havo zarbalaridan so‘ng Riffa aviabazasiga portlovchi moddalar bilan to‘ldirilgan dronlar yo‘naltirdi. Shundan keyin bir nechta Eron zarbalari kuzatildi, AQSh esa Qeshm orolini bir necha bor nishonga oldi. Bahraynga zarba bergach, IIMK Manamani AQSh bilan xavfsizlik hamkorligi va yaqinda uzoq muddatli qamoq jazolari berilgan shia musulmon yetakchilariga munosabati uchun ogohlantirdi.
Quvayt chorshanba kuni tongga o‘tar kechasi kelgan dronlar haqida xabar berdi; Eron harbiylari Ali Al Salem aviabazasidagi, jumladan raketa uchirish platformalarini o‘z ichiga olgan AQSh uskunalarini nishonga olganini aytdi. Urushning dastlabki bosqichlaridan farqli o‘laroq, Bahrayn va Quvaytga qarshi Eron raketalaridan foydalanilmagani xabar qilindi. Tehronlik tashqi siyosat tahlilchisi Muhammad Eslami Eron mintaqadagi, ayniqsa urush davomida faol bo‘lgan AQSh harbiy aktivlarini asta-sekin zaiflashtirishga intilayotganini aytdi. “Urush siyosiy kelishuv bilan tugamasa, Eron buni boshqa omillar, masalan blokada qanday bo‘lishidan qat’i nazar davom ettiradi”, dedi u Al Jazeeraga. King’s College London xavfsizlik tadqiqotlari dotsenti Andreas Krieg esa Bahrayn va Quvaytga qilingan zarbalar AQShning “qizil chiziqlari”ni sinash va to‘liq miqyosli urushni qo‘zg‘atmasdan harbiy to‘qnashuv chegaralarini qanchalik kengaytirish mumkinligini tekshirishga qaratilganini, shuningdek Vashingtonning iqtisodiy urushini mintaqaviy hamkorlari uchun tobora qimmatlashtirishga qaratilganini aytdi.
Donald Trump va uning ma’muriyatidagi yuqori martabali rasmiylar janubiy Eron portlariga qarshi dengiz blokadasi va qattiq sanksiyalar ishlayotganini da’vo qilmoqdalar; bu choralarning maqsadi Tehronni AQSh talablariga rozi bo‘lishga majburlash yoki uning hukumatini zaiflashtirish bo‘lishi mumkin. Tehran esa sanksiyalar import va eksportga jiddiy zarar yetkazayotganini, shuning uchun mavjud holatni qabul qilmasligini bildirmoqda. AQSh rejimining Markaziy qo‘mondonligi blokada avgust oxiridan beri Eronning xom neftni tankerlarga yuklashini to‘xtatganini, shuningdek AQSh himoyasi ostida 1,7 milliard barrelga yaqin xom neft Fors ko‘rfazi bo‘g‘ozi orqali tashilganini da’vo qilmoqda. Eron blokada chegaralaridan tashqarida saqlangan neftni Xitoyga kamaytirilgan hajmda sotishda davom etmoqda, IIMK esa bo‘g‘oz ruxsatsiz tranzit uchun yopiq deb hisoblaydi va asosan Birlashgan Arab Amirliklari boshqaradi, deb taxmin qilinadigan neft “shuttle” tizimini nishonga olmoqda. Mintaqaviy energiya logistikasida BAAning davlatga tegishli Abu Dhabi National Oil Company ishtirok etishi fonida keyingi bosqich iqtisodiy bosim va cheklangan harbiy zarbalar muzokaralarni boshlashga olib keladimi yoki Fors ko‘rfazini yanada beqarorlashtiradimi, shunga bog‘liq bo‘ladi.
Source: www.aljazeera.com