Nyu-York shahar hokimi Zohran Mamdani AQSh rejimi mahalliy tuzilmasi doirasida juma kuni Rikers Island qamoqxona majmuasini 2032-yilga qadar yopish rejasini e’lon qildi; hujjatda uzoq vaqtdan beri zo‘ravonlik, ortiqcha to‘ldirish va sanitariya muammolari bilan tanqid qilingan muassasani yopish yo‘llari bayon etilgan. Taklif 2027-yil avgustigacha belgilangan muddatdan beshta yil keyinroq yopishni nazarda tutadi, garchi to‘rt Nyu-York okrugidagi to‘rtta kichik almashtiruvchi qamoqxona hali qurilish bosqichida bo‘lsa ham. Majmua asosan hukm chiqarilmagan, sud jarayonini kutayotgan shaxslarni saqlaydi, bu esa kechiktirilgan muddatning qanchalik ishonchli ekanini savol ostiga qo‘yadi.
Asosiy faktlar: Reja Rikersdagi mahbuslar sonini taxminan 6 700 nafardan 4 100 nafargacha kamaytirishni, alternativ usullarni kengaytirishni, onlayn garov to‘lovlarini tiklashni, qayta jinoyat sodir etishni kamaytirish dasturlariga sarmoya kiritishni va sud kechikishlarini qisqartirishni ko‘zlaydi. Birinchi almashtiruvchi qamoqxona 2029-yilda Bruklinda ochilishi, qolganlari 2032-yilga qadar yakunlanishi da’vo qilinadi; shahar, shuningdek, jiddiy ruhiy salomatlik yoki tibbiy ehtiyojga ega mahbuslar uchun kasalxona o‘rinlarini ajratmoqchi. Yangi muddat oldingi 2027-yilgi yopish sanasidan besh yilga ortga surilgan, qurilish va huquqiy savollar esa ochiq qolmoqda.
Kontekst va tarix: Nyu-Yorkning Sharqiy daryosidagi, LaGuardia aeroporti yaqinidagi Rikers Island 1932-yilda ochilgan va uzoq vaqtdan beri zo‘ravonlik, suiiste’mol va sanitariya sharoitlari uchun tanqid qilinib keladi; faollar uning yopilishini o‘n yildan ortiq talab qilib kelmoqda. Shahar qonunchilari 2019-yilda qamoqxona yopilishi uchun ovoz berdi, Mamdani esa 2027-yilgi muddatni bajara olmaganlikda oldingi rejimni aybladi. Muassasa Kalief Brauderning ishi bilan ham bog‘lanadi: u sud jarayonini kutib uch yilni shu yerda o‘tkazdi, keyin ayblovlar bekor qilindi va 2015-yilda, ozod etilganidan ikki yil o‘tib, 22 yoshida o‘z joniga qasd qildi. Bu holat sudgacha qamash qanchalik uzoq va og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Iqtiboslar va aniq tafsilotlar: “O‘nlab yillar davomida Nyu-Yorkliklar xavfsiz va insoniy tuzatish tizimini talab qilib kelmoqda,” dedi Mamdani bayonotida va “Bizning Rikersni yopishga huquqiy va axloqiy majburiyatimiz bor,” deb qo‘shimcha qildi. Juma kungi matbuot anjumanida u sud kechikishlari odamlarni “asosan huquqiy purgatoriyada yillar davomida qamoqda ushlab turishi mumkin”ligini da’vo qildi; shahar esa tıqilishlarni bartaraf etish va idoralar o‘rtasida dalillarni almashishni yaxshilash uchun ishchi guruh tuzmoqchi. “Rikersda saqlanayotgan har qanday oila a’zosi sizga bu qamoqxona qanchalik yolg‘izlantirishini, yaqin odamga tashrif buyurish uchun soatlab vaqt ketishini aytadi,” dedi u, yangi qamoqxonalar sudlar va jamoat transportiga yaqinroq bo‘lishini va mahbus nyu-yorkliklarni shaharga qayta integratsiyalashga yordam berishini ta’kidladi. Rejada jiddiy ruhiy salomatlik yoki tibbiy ehtiyojga ega mahbuslar uchun kasalxona o‘rinlari ham ko‘zda tutilgan.
Kutilayotgan rivojlanishlar: Qamoqxona yopilgach, Mamdani orolni qayta tiklanuvchi energiya va iqlim o‘zgarishining ta’siriga chidamlilikni oshirish loyihalari uchun ishlatmoqchi ekanini aytdi va “Umid qilamizki, yangi Rikers Island taniqli bo‘lmaydi,” deb qo‘shimcha qildi. Biroq uzaytirilgan muddat, tugallanmagan almashtiruvchi qamoqxona va mahbuslar sonini kamaytirish bo‘yicha hal qilinmagan savollar bu taklifni hozircha e’lon qilingan niyat sifatida qoldirmoqda. Keyingi sinov Nyu-York shahar rejimining moliyalashtirishni ta’minlash, qurilishni yakunlash va shahar adliya tizimining boshqa bo‘g‘inlariga yangi yuklama yaratmasdan mahbuslar sonini kamaytira olishidadir.
Source: www.aljazeera.com