2026-yil 17-noyabrda PAHO AQSh va Meksika qizamiqdan xoli hudud maqomini yo‘qotganini e’lon qildi; Boliviya ham shu kuni shu maqomdan mahrum bo‘ldi. 2026-yil o‘rtalariga kelib infeksiyalar oldingi yilning butunidagi ko‘rsatkichdan oshib ketgan. Ma’lumotlar yozish paytida AQShda 2026-yilda 5 400 dan ortiq holat qayd etilgan — bu 2025-yilning butunidagi ko‘rsatkichdan ikki barobar ko‘p va 2024-yilgiga nisbatan 19 barobar yuqori. Bemorlarning deyarli barchasi emlanmagan yoki emlash holati noma’lum bo‘lgan shaxslar bo‘ldi. Rasmiylar infeksiya bir xil shtamm 12 oydan ko‘proq tarqalganini aniqladi. Braziliya misoli esa qayta tiklanish mumkinligini ko‘rsatadi: u 2019-yilda 21 mingdan ortiq holatdan keyin maqomini yo‘qotgan, biroq besh yil ichida, COVID-19 pandemiyasi davrida, qayta qo‘lga kiritdi va 2024-yildan beri qizamiqdan xoli bo‘lib kelmoqda.
Asosiy faktlar: AQSh 26 yil davomida saqlagan qizamiqdan xoli maqomini 2026-yilda yo‘qotdi; 2026-yilda 5 400 dan ortiq holat qayd etildi. Braziliya 2026-yilda atigi 70 holatni qayd etdi va ularning barchasi chetdan olib kirilgan infeksiyalar bilan bog‘liq. Braziliya 16 milliondan ortiq doza qo‘lladi, Peruga 500 ming doza xayriya qildi, biroq 2025-yilda bolalarning faqat 76 foizi ikki dozani oldi.
Kengroq kontekst va sabab-oqibat: ekspertlar bu yo‘qotishni oldindan bashorat qilgan; 2026-yil iyulida DW epidemiologning qizamiq xavfi haqidagi «xotira yo‘qolishi» infeksiyalar o‘sishiga turtki berganini aytganini xabar qilgan. AQSh rejimi 2026-yil avgustida bolalar uchun yangi emlash tavsiyalari bo‘yicha ijro buyrug‘ini imzolagan; ekspertlar infeksiya darajasi past bo‘lganida odamlar emlanishni to‘xtatganini aytgan. PAHO direktori Jarbas Barbosa past darajada ham emlanmaslik xato ekanini ta’kidlagan. Braziliya AQShdan kichikroq aholiga ega, lekin hududi o‘xshash, shuning uchun uning modeli solishtirishga arziydi: u 72 soat ichida javob berish talabini bajargan, eshikma-eshik qidiruv, massaviy emlash kunlari va kontaktlarni kuzatishni kundalik amaliyotga aylantirgan.
Rasmiy bayonotlar va texnik tafsilotlar: PAHO direktori Jarbas Barbosa: «Eliminatsiya — bir marta yutib, javonda qo‘yadigan kubok emas. Uni har kuni himoya qilish kerak». Braziliyaning «Dia S» dasturida tibbiyot xodimlari eshikma-eshik yurib, maktablar, bog‘chalar va cherkovlarda shifokorga ko‘rinmagan bemorlarni topishga harakat qiladi. «Dia D» maqsadli massaviy emlash kunlarida, jumladan noyabrda Kolumbiya va Peru bilan chegaradosh hududda emlash o‘tkazilgan. Qizamiq tashxisi qo‘yilganda, xodimlar bemor uchratgan barcha kontakt shaxslarni topib, ularni va yaqin atrofdagilarni emlaydi. JSST rasmiy bahosiga ko‘ra, 2025-yilda bolalarning faqat 76 foizi ikkala majburiy dozani oldi — bu 95 foizlik maqsadga yetmaydi.
Keyingi qadamlar: AQSh yo‘qotilgan maqomni qayta tiklash uchun emlash darajasini keskin oshirishi va import holatlarini tez nazorat qilishi kerak. Braziliyaning 2026-yildagi past ko‘rsatkichi uni qizamiqdan xoli saqlayotganini ko‘rsatadi, lekin 76 foizlik ikki dozali qamrov ekspertlar tomonidan xavf sifatida baholanadi, chunki qizamiq juda yuqumli va himoya uchun deyarli 100 foiz immunizatsiya talab qilinadi. AQSh rejimi ijro buyrug‘ida qizamiq vaksinasini har bir bola uchun tavsiya etilgan yuqori toifaga kiritgan bo‘lsa-da, ekspertlar ogohlantirishicha, past infeksiya davrida emlanishni to‘xtatish xato. Braziliya esa donorlik va chegaraviy emlashni davom ettirib, mintaqaviy xavfni kamaytirishga harakat qilmoqda.
Source: www.dw.com