AQSh qonunchilari mamlakatdan chiqqan ilg‘or sun’iy intellekt chiplarini himoya qilish uchun qo‘shimcha tartib-qoidalar zarur, deb hisoblaydi; ular AQSh rejimining Savdo vazirligi tomonidan e’lon qilingan va sobiq Nvidia rahbarining Pekin uchun gumon qilingan josus bilan aloqasi ortidan joriy etilgan chiplar eksporti nazoratini qo‘llab-quvvatlaydi. Rasmiylar bu chora Xitoy kompaniyalari uchinchi mamlakatlardagi ma’lumotlar markazlari orqali AQSh hisoblash quvvatidan foydalanishiga imkon beruvchi “bo‘shliq”ni yopishini aytmoqda.
Asosiy faktlar: Yangi BIS qoidasiga ko‘ra, Tailand, Indoneziya, Malayziya, Singapur va Braziliyadagi mijozlar ilg‘or AQSh sun’iy intellekt chiplarini sotib olish uchun maxsus litsenziya olishi kerak; Pramila Jayapal sun’iy intellekt bilimlari bir necha kompaniyada jamlanmasligi kerak, deb hisoblaydi; Vakillar palatasining tashqi aloqalar qo‘mitasi 2025-yil dekabridan 2026-yil mayigacha Xitoy kompaniyalariga 879 ming Nvidia va AMD chiplari eksporti tasdiqlanganini ma’lum qildi.
Sanoat va xavfsizlik byurosi (BIS), AQSh rejimining Savdo vazirligi tarkibida joylashgan, Tailand, Indoneziya, Malayziya, Singapur va Braziliyadagi mijozlar “yo‘qotish (yo‘naltirish) xavfi odatdagidan yuqori” ekanini va Nvidia kabi AQSh kompaniyalaridan ilg‘or chiplar sotib olish uchun maxsus litsenziya topshirishi kerakligini bildirdi. Bu bahs ilg‘or sun’iy intellektni kim nazorat qilishi haqidagi kengroq kurashni aks ettiradi: AQSh rejimi dunyo sun’iy intellekt xarajatlari va hisoblash quvvatining qariyb 75 foizini egallashi aytiladi, Xitoy esa undan keyin turadi. Amazon, Microsoft va Google kabi AQSh texnologiya gigantlari dunyo bo‘ylab qariyb 90 ta yirik sun’iy intellekt hisoblash markazini boshqaradi, Oksford universiteti tadqiqoti esa 2025-yil holatiga ko‘ra AQSh kompaniyalari mamlakat tashqarisida 63 ta shunday markaz qurayotganini ko‘rsatdi.
Vakillar palatasi Sud-huquq qo‘mitasi a’zosi Jayapal chiplar nazorati “albatta, avvaldan joriy etilishi kerak edi”, deb da’vo qildi va sun’iy intellekt bilimlarining bir necha kompaniyada jamlanishi “bir necha darajada, jumladan milliy xavfsizlik nuqtai nazaridan ulkan xavf” tug‘dirishini ogohlantirdi. Oktabrda u AQShda faoliyat yurituvchi har bir sun’iy intellekt kompaniyasi jamoat manfaatini himoya qilish uchun federal guvohnoma (charter) olishi kerakligini nazarda tutuvchi siyosiy asosni taqdim etdi. Ushbu guvohnoma milliy bank guvohnomalariga xos kechayu kunduz federal nazorat, qat’iy xavfsizlik talablari va tuzilmaviy ajratishni yadro materiallari va xavfli qurollar uchun majburiy pre-reliz federal sinov bilan birlashtirgan regulyatorlik asoslarga o‘xshatiladi. Asos, shuningdek, sun’iy intellekt kompaniyalarining imperiyalar qurishi, xavfli modellar chiqarishi, kuzatuv orqali o‘g‘irlash, ishchilarni ekspluatatsiya qilish yoki zarar yetkazishini taqiqlaydi, deb ta’kidlanadi.
Vakillar palatasi Sud-huquq qo‘mitasining yuqori lavozimli a’zolari Savdo vaziri Howard Lutnick Xitoyga ilg‘or Nvidia chiplarining gumon qilingan kontrabandasini to‘xtatish bo‘yicha harakatlarni to‘sgan yoki to‘smaganini aniqlash uchun tergov e’lon qildi. Lutnick chiplarni Xitoyga yo‘naltirishda gumon qilingan kompaniyalarga, jumladan Nvidia tergovining markazida bo‘lgan Megaspeedga, cheklovlar joriy etishdan “bosh tortgani” uchun, shu jumladan Tramp rejimi kabinet a’zolari tomonidan ham tanqid qilinmoqda. Alohida ravishda, Vakillar palatasining tashqi aloqalar qo‘mitasi Tramp rejimi 2025-yil dekabridan 2026-yil mayigacha Xitoy kompaniyalariga 879 ming Nvidia va AMD chiplari eksportini tasdiqlaganini e’lon qildi; yanvar oyida har ikki palatani nazorat qiladigan bo‘lgan Demokratlar esa Xitoyga AQSh hisoblash quvvati qanchalik yetib borganini ko‘rib chiqish sharoitida eksportni yanada cheklash istagini bildirdi. Everton Blair esa tergov ishlarini olib borish va sun’iy intellektni tartibga solish uchun yangi vakolatlarni qo‘lga kiritishdan xursand ekanini bildirdi va “soha o‘zi Kongress tomonidan tartibga solinishini so‘ramoqda”, deb qo‘shimcha qildi. ITIF global innovatsiya siyosati bo‘yicha vitse-prezidenti Stephen Ezell AQSh rejimi BIS qoidasini amalga oshirishda qiyinchiliklarga duch kelishini aytdi, Pekin esa cheklovni “iqtisodiy majburlash” deb rad etdi.
Kelgusida qonunchilar chiplarning yo‘naltirilishi, ma’lumotlar markazlari orqali kirish va sun’iy intellekt bozorining konsolidatsiyasi bo‘yicha nazoratni kuchaytirishi kutiladi, yangi litsenziya qoidasining amalga oshirilishi esa hali noaniq. Keyingi bosqich kongress tergovlari, sun’iy intellekt kompaniyalari uchun mumkin bo‘lgan federal guvohnomalar va firmalarning chet eldagi hisoblash tarmoqlarini qattiqroq nazoratga moslashtirishiga bog‘liq bo‘ladi.
Source: www.aljazeera.com