Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Yevropa va Yaponiyaning qo‘shma BepiColombo kosmik missiyasi Merkuriy orbitasiga chiqishga tayyorlanmoqda. 10 milliard kilometrdan ortiq masofani bosib o‘tgan apparat sayyoraning muz saqlangan kraterlari, sirt tuzilishi va ulkan metall yadrosini o‘rganishi kutilmoqda. Missiya Yevropa kosmik agentligi (ESA) va Yaponiya aerokosmik tadqiqotlar agentligining (JAXA) hamkorligida amalga oshirilmoqda va Merkuriy sari sakkiz yillik murakkab parvozdan so‘ng yaqinlashmoqda.

Asosiy faktlar: BepiColombo 2018-yilda Fransuz Gvianasidagi kosmodromdan uchirilgan; parvoz davomida Yer atrofini bir marta, Venerani ikki marta va Merkuriyni olti marta aylanib o‘tgan; orbitaga chiqish uchun 11 daqiqa ichida tezlikni yetarli darajada pasaytirishi kerak; Merkuriy sirtida kunduzi +430°C, kechasi −180°C bo‘lishi mumkin.

Merkuriy Quyoshga eng yaqin sayyora bo‘lib, apparat uchun o‘ta shafqatsiz sharoitlarni yaratadi: sirt harorati kunduzi +430°C ga yetishi, kechasi −180°C ga qadar pasayishi mumkin, sayyora esa muntazam ravishda kuchli quyosh radiatsiyasi taʼsirida bo‘ladi. Shunga qaramay, olimlar Quyoshga yaqin joylashganiga qaramay, sayyora kraterlarida muz qanday saqlanib qolayotganini aniqlashga, shuningdek, Merkuriy sirtini qoplagan g‘aroyib chuqurliklarning kelib chiqishini tushunishga umid qilmoqda.

Merkuriyga yetib borish oson bo‘lmadi: Quyoshning kuchli gravitatsion tortish kuchi tufayli apparat parvoz tezligi va trayektoriyasini doimiy ravishda muvofiqlashtirib bordi va butun parvoz davomida tezligini pasaytirib borgan. Buning uchun u bir necha bor sayyoralar yonidan uchib o‘tdi; ularning tortish kuchi unga tezlikni pasaytirish va parvoz yo‘nalishini o‘zgartirishga yordam berdi. Hozirga qadar Merkuriyga faqat ikkita kosmik apparat yaqinlashgan bo‘lib, ularning ikkalasi ham NASA missiyalari doirasida amalga oshirilgan: 1970-yillarda Mariner 10 sayyora yonidan uch marta uchib o‘tgan, 2011-yilda esa Messenger apparati orbitaga chiqib, u yerda to‘rt yil faoliyat yuritgan va qutblardagi kraterlarda muz borligini aniqlagan.

Yangi missiyada olimlar sayyora sirtidagi g‘ayritabiiy botiqliklarga alohida eʼtibor qaratadi. Merkuriyda bunday chuqurliklar minglab topiladi; ular unchalik chuqur emas, devorlari tik, ko‘pincha to‘p-to‘p bo‘lib joylashgan va geologik mezonlarga ko‘ra juda yosh — 100 ming yil atrofida baholanadi. Tadqiqotchilar bu botiqliklar meteoritlar qulashi oqibatida vujudga kelmaganini aniqladi, biroq ularning qanday paydo bo‘lgani hozircha nomaʼlumligicha qolmoqda.

Orbitaga chiqish jarayonida apparatni eng xatarli manyovr kutmoqda: BepiColombo Merkuriyning gravitatsion kuchi uni orbitada ushlab qolishi uchun 11 daqiqa ichida tezlikni yetarli darajada pasaytirishi lozim. Mabodo biror narsa kutilganidek kechmasa, u shunchaki sayyora yonidan o‘tib, koinot qaʼriga uchib ketishi mumkin. Keyingi bosqichlarda apparatning ilmiy asbob-uskunalari ishga tushirilib, sayyoraning sirt tuzilishi, muz saqlangan kraterlari va ulkan metall yadrosi haqida yangi maʼlumotlar olinishi kutilmoqda.

Source: kun.uz