Financial Times (FT) xabariga ko‘ra, Xitoy Davlat xavfsizlik vazirligi (MSS) chet elda maʼlumot to‘plash imkoniyatlarini kengaytirmoqda: u xitoy diasporasi aloqalaridan foydalanmoqda, xorijiy kompaniyalar xodimlarini jalb qilmoqda va kiberoperatsiyalarni insoniy razvedka bilan uyg‘unlashtirmoqda. Ekspertlar idorada 200 ming atrofida xodim ishlashi mumkinligini aytmoqda. MSS ichki va tashqi razvedka funksiyalarini birlashtiradi; milliy xavfsizlik qonunlari esa fuqarolarni razvedka ishlariga ko‘maklashish va buni sir saqlashga majburlashi mumkin.
Asosiy faktlar: FT maqolasiga ko‘ra, MSS tuzilmasida 200 ming atrofida xodim ishlashi mumkin; idora xorijiy kompaniyalar, diaspora aloqalari va kiberoperatsiyalardan birgalikda foydalanmoqda; 2024-yil oxirida gaz turbinalari texnologiyasini o‘g‘irlash ishi bilan bog‘liq ikki shaxs, jumladan MSS xodimi, mahbuslar almashinuvi doirasida Xitoyga qaytarilgan.
Xitoy kompaniyalarining xalqaro faoliyati kengayishi va ularning global taʼminot zanjirlariga integratsiyalashuvi MSS uchun qo‘shimcha “kirish nuqtalari” yaratadi; Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi xususiy razvedka kompaniyasi tahlilchisi buni razvedka uchun ko‘proq imkoniyat deb baholagan. Diaspora vakillari davlat tuzilmalari bilan tadbirkorlik uyushmalari va madaniy tashkilotlar orqali hamkorlik qiladi; g‘arblik tadqiqotchi bu aloqalarni razvedka munosabatlariga aylantirish oson bo‘lishi mumkinligini aytgan. Sobiq amerikalik diplomat Mett Brazil MSSning diaspora vakillariga bosim o‘tkazishga moyilligini taʼkidlab, shantaj va jinsiy ekspluatatsiya operatsiyalari boshqa xizmatlarga qaraganda ko‘proq uchrashi, faqat Rossiya hisobga olinmasligini bildirgan.
Pentagonning sobiq xizmatchisi FTga Xitoy razvedkasi nafaqat muhandislar va o‘rta bo‘g‘in rahbarlaridan, balki kompaniyalarning oliy rahbariyatidan ham maʼlumot olishga urinayotganini maʼlum qilgan. “Tashkilotning eng yuqori lavozimli xodimlari nishonga olinishi mumkin, bu esa kompaniyaning AQSh rejimi bilan hamkorligiga bevosita taʼsir ko‘rsatishga qodir”, - degan u. FT misol tariqasida 2010-yillardagi gaz turbinalari ishlab chiqarish texnologiyalarini o‘g‘irlash bo‘yicha operatsiyani keltirgan: hakerlar aerokosmik kompaniyalarga buzib kirgan, MSS xodimi esa parallel ravishda AQShdagi manbalarni o‘z tomoniga og‘dirib olgan. FQBning sobiq tahlilchisi Adam Kozining so‘zlariga ko‘ra, bu holat kiberoperatsiyalar va agentura ishining muvofiqlashtirilganini namoyish etgan. 2024-yil oxirida operatsiyaning AQShda sudlangan ikki ishtirokchisi, jumladan MSS xodimi ham mahbuslar almashinuvi doirasida Xitoyga qaytarilgan.
FT xulosasiga ko‘ra, MSS imkoniyatlari milliy xavfsizlik qonunlari va Xitoy kompaniyalarining global integratsiyasi bilan mustahkamlanmoqda; kiberoperatsiyalar va insoniy razvedka uyg‘unlashuvi xorijiy kompaniyalar va hukumatlar uchun xavfni oshirishi mumkin. Kelgusi davrda hukumatlar va korporatsiyalar kontrrazvedka choralari, xodimlar xavfsizligi va taʼminot zanjiri nazoratini kuchaytirishi, shuningdek, kiberjosuslikka oid tergov va sud jarayonlari davom etishi kutiladi.
Source: kun.uz