Germaniyaning eng qadimgi siyosiy partiyasi bo‘lgan Sotsial-demokratik partiyasi (SPD) hozirgi kunda o‘zining tarixiy past natijalariga duch kelmoqda. Yaqinda Baden-Vyurtemberg shtatida bo‘lib o‘tgan saylovda SPD faqat 5,5% ovoz olib, parlamentga kirish uchun zarur bo‘lgan 5% chegarasidan ozgina oshdi. Bu partiyaning Ikkinchi jahon urushidan keyingi eng yomon natijasi hisoblanadi.

SPD so‘nggi yillarda bir qancha federal shtatlarda bir xonali foizlarni qayd etdi va federal darajada ham faqat 13-16% oralig‘ida qolmoqda. Bir vaqtlar deyarli har ikkinchi nemis saylovchisini o‘ziga jalb qilgan 'xalq partiyasi' endi o‘z mavqeini yo‘qotganlik muammosini boshdan kechirmoqda. Partiyaning asosiy muammosi – an’anaviy ishchilar sinfi endi mavjud emasligi va ularning o‘rnini o‘rta sinf egallaganligi.

So‘rovlar shuni ko‘rsatadiki, ko‘k yoqali ishchilar va ishsizlar orasida SPDga ovoz berish niyatida bo‘lganlar atigi 9% ni tashkil qiladi. Ijtimoiy jihatdan chetlashtirilgan deb hisoblovchilar esa ko‘proq o‘ng qanot populyist Alternativ Germaniya (AfD) partiyasiga moyil. Bundan tashqari, sobiq SPD saylovchilarining bir qismi sotsialistik Chap partiyasiga o‘tgan, bu esa 1998-2005 yillardagi Gerhard Shryoder hukumati davridagi ijtimoiy farovonlik siyosatidan norozilik natijasida yuzaga kelgan.

Shryoderning 'Kun tartibi 2010' deb nomlangan islohotlari davlat ijtimoiy nafaqalarini qisqartirish, ish bilan ta’minlashni yengillashtirish va past maoshli sohani kengaytirishni nazarda tutgan. Bu islohotlar iqtisodiyotni rivojlantirgan bo‘lsa-da, SPD ichida katta nizolarga sabab bo‘ldi va partiya deyarli yarmi saylovchilarini yo‘qotdi. 2021 yilgi saylovda SPD 25,7% ovoz olib, g‘alaba qozongan bo‘lsa-da, 2025 yilgi saylovda atigi 16% ni qo‘lga kiritdi, bu partiya uchun 'mavjudot uchun tahdid' deb baholandi.

Hozirgi vaqtda SPD kansler Fridrix Merts boshchiligidagi XDS/XSS partiyasi bilan koalitsiyada kichik sherik sifatida ishtirok etmoqda. Bu holat partiyaning o‘z profilini aniqlash qobiliyatini yana bir bor cheklab qo‘yadi. XDS/XSS ijtimoiy xarajatlarni qisqartirish, pensiya tizimi, sog‘liqni saqlash va keksalar parvarishi bo‘yicha keng qamrovli islohotlar rejalashtirmoqda. SPD bu takliflarni zarur deb hisoblasa-da, insonparvarroq yondashuvni talab qilmoqda, ammo koalitsiya sherigiga qarshi bunday talablarni amalga oshirish qiyin.

Yaqin kelgusi shtat saylovlari tufayli federal hukumat ochiq nizolardan qochishga harakat qilmoqda, ammo ichki siyosat jihatidan falaj holatga tushib qolganiga o‘xshaydi. Siyosiy kuzatuvchilar, agar SPD Baden-Vyurtemberg va Reynland-Pfalts kabi shtatlarda hokimiyatni yo‘qotsa, partiya ichida XDS/XSSdan federal darajada uzoqlashish bosimi kuchayishi mumkinligini kutmoqda.

Source: www.dw.com