O‘zbekiston Adliya vazirligi 2026-yil 16-martda notariuslar va banklar o‘rtasida uy-joy va transport vositalarini sotib olish shartnomalari bo‘yicha hisob-kitoblar uchun elektron ma’lumot almashinuv tartibini belgilovchi Nizomni ro‘yxatdan o‘tkazdi. Bu qaror 2025-yil 10-dekabrdagi “Naqd pulsiz to‘lovlarni ommalashtirish va soyada iqtisodiyot ulushini qisqartirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Prezident farmoniga muvofiq amalga oshirilmoqda.
Yangi qoidalarga ko‘ra, 2026-yil 1-apreldan boshlab, notariuslar uy-joy ob’yektlari, M, N, O va G toifalaridagi transport vositalari (ishlab chiqarilganiga 10 yildan oshmagan) va maxsus avtotransport vositalarini sotib olish shartnomalarini faqat banklar tomonidan taqdim etilgan elektron ma’lumotlar asosida tasdiqlay oladi. Bu jarayon tomonlar o‘rtasidagi to‘lovlarning aniq ro‘yxatga olinishi va naqd pulsiz hisob-kitoblarni rag‘batlantirish maqsadida joriy etilmoqda.
Hisob-kitoblar tartibi quyidagicha: xaridor yoki uning vakili bankka yozma yoki elektron ariza bilan murojaat qiladi, bank kelishilgan summani eskrou hisobiga (naqd yoki naqd pulsiz) o‘tkazadi. Agar shartnoma to‘lovni kechiktirish sharti bilan tuzilsa, dastlabki summa eskrou hisobiga o‘tkaziladi. Kredit mablag‘lari hisobidan to‘liq yoki qisman to‘lov amalga oshirilganda, kredit beruvchi bank notariusga elektron xabar yuboradi.
Eskrou hisobi sifatida xaridor yoki uning vakilining bankdagi hisobi (bank kartasi, talab qilinadigan hisob, elektron hamyon) ishlatilishi mumkin. Shundan so‘ng, tomonlar notariusga shartnomani rasmiylashtirish uchun murojaat qiladi, notarius elektron tarzda eskrou hisobidagi mablag‘lar mavjudligini tekshiradi va shartnomani tasdiqlaydi. Mablag‘lar keyin sotuvchi yoki uning vakilining hisobiga o‘tkaziladi yoki ularning iltimosiga binoan naqd pul shaklida beriladi.
Ushbu yangilik naqd pulsiz to‘lovlarni kengaytirish, moliyaviy shaffoflikni oshirish va soyada iqtisodiyotni qisqartirishga qaratilgan bo‘lsa-da, amalda notariuslar va banklar o‘rtasidagi texnik integratsiya, fuqarolarning yangi tartibga moslashish qiyinchiliklari va qo‘shimcha xarajatlar kabi muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu o‘zgarishlar iqtisodiyotga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi kutilayotgan bo‘lsa-da, amaliy jihatdan qiyinchiliklar va kechikishlar yuzaga kelishi ehtimoldan yiroq emas.
Source: kun.uz