O‘zbekistonda 1-apreldan boshlab prezident farmoni asosida bir qator tovarlar va xizmatlar uchun majburiy naqd pulsiz hisob-kitob joriy etilmoqda. Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyev 27-mart kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida ushbu islohotning texnik jihatlari va maqsadlarini tushuntirdi. Cheklovlar davlat xizmatlari, kommunal to‘lovlar, alkogol va tamaki mahsulotlari, ko‘chmas mulk va avtomobil operatsiyalari, shuningdek, qiymati 25 million so‘mdan yuqori bo‘lgan barcha tovar va xizmatlarga tegishli bo‘ladi.
Abdiyevning ta’kidlashicha, islohotning asosiy maqsadi respublikadagi kuzatilmaydigan iqtisodiyotni 1,3 barobarga qisqartirish va savdo-xizmatlar sohasida naqd pulsiz to‘lovlar ulushini oshirishdir. U aholi tomonidan amalga oshiriladigan naqdsiz hisob-kitoblar ulushini kamida 75 foizga yetkazish rejalashtirilganini bildirdi. “Ushbu farmonning asosiy maqsadi biz uchun respublikadagi kuzatilmaydigan iqtisodiyot hisoblanadi. Yana bir asosiy maqsad ko‘rsatkichlaridan biri – savdo va xizmatlar sohasida naqd pulsiz to‘lovlar ulushini oshirish, chunki aynan shu sohada kuzatilmaydigan iqtisodiyot keng tarqalgan”, – dedi u.
Yangi talablar taxminan 28 ming tovar pozitsiyasiga – aylanmadagi umumiy tovarlar hajmining taxminan 7 foiziga tatbiq etiladi. 1-apreldan boshlab ushbu tovarlar bo‘yicha naqd to‘lov do‘kon kassalarida texnik jihatdan bloklanadi. Abdiyev misol tariqasida sigaret sotib olayotgan mijoz uchun kassa apparatidagi “naqd” tugmasining faol bo‘lmasligini tushuntirdi. Naqd to‘lov faqat chekdan cheklovga tushadigan tovar olib tashlangan taqdirdagina amalga oshirilishi mumkin.
Biroq, amaliyotda bir qator muammolar kuzatilmoqda. Gazeta muxbiri 30-mart kuni Toshkentdagi Olma do‘konlar tarmog‘ida xaridor ayolning alkogol va sigaretalarni naqd pulga sotib ola olmaganligi va bank kartasi bo‘lmagani uchun xariddan voz kechishga majbur bo‘lganligini qayd etdi. Shuningdek, Surxondaryo viloyatidagi avtozapravka egasi Paynet kompaniyasi bilan shartnoma tuzishda 0,65 foizlik yuqori komissiya, signal muammolari va xodimlarning raqamli tayyorgarligining yetarli emasligi haqida shikoyat qildi.
Huquqiy jihatdan yangi cheklovlar Fuqarolik kodeksi va Markaziy bank to‘g‘risidagi qonundagi naqd va naqdsiz to‘lov shakllarining tengligini nazarda tutuvchi normalar bilan ziddiyat tug‘dirishi mumkin. Bu qonunlar darajasida aniqlashtirish yoki qo‘shimcha tartibga solish zaruratini anglatishi mumkin, chunki ushbu normalar qonunosti hujjatlariga nisbatan yuqori maqomga ega. Gazeta Soliq qo‘mitasi, Markaziy bank va Adliya vazirligiga so‘rov yuborgan.
Markaziy bank raisi birinchi o‘rinbosari Nodirbek Saydullayev qishloq joylardagi infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar haqida gapirdi. 2024-yilda to‘lov tashkilotlariga agentlar orqali naqd pul qabul qilish va berish xizmatlari bilan agentlik tarmog‘ini rivojlantirish imkoniyati berilganini eslatdi. “2025-yilda o‘rtacha kunlik kirim 800 mlrd so‘m atrofida, chiqim 770–780 mlrd so‘m bo‘lgan. Bugungi kunda 17 990 ta shunday agentlar bor”, – dedi u.
Source: www.gazeta.uz