Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi tomonidan joriy yilning yanvar–sentabr oylarida o‘tkazilgan tahlillar natijasida respublika bo‘ylab 132 ta qurilish tashkilotining shartnomalarida iste’molchilar huquqlarini jiddiy cheklovchi qator shartlar mavjudligi ma’lum qilindi. O‘rganishlar davomida mamlakatimizda ko‘chmas mulk bozoridagi shartnomaviy munosabatlarda qonunbuzarliklar hamon dolzarb muammo bo‘lib qolayotgani ko‘rsatib berildi.
Asosiy faktlar: Qo‘mitaga qurilish ishlarining sifati va obyektlarni o‘z vaqtida topshirmaslik yuzasidan 1700 dan ortiq shikoyat kelib tushdi. O‘tkazilgan tahlillar natijasida iste’molchilar foydasiga qariyb 14,5 mlrd so‘m mablag‘ qayta hisob-kitob qilinishi ta’minlandi, shuningdek, Toshkent shahri va 11 ta viloyatdagi 132 ta kompaniya shartnomalarida qator huquqiy nomuvofiqliklar topildi.
Mazkur tekshiruvlar mamlakatimizdagi qurilish sohasida shartnoma intizomini mustahkamlash va iste’molchilar manfaatlarini himoya qilish zaruriyatidan kelib chiqqan holda amalga oshirildi. So‘nggi yillarda uy-joy qurilishining jadal sur’atlari fonida fuqarolar va quruvchi kompaniyalar o‘rtasidagi nizolar soni ortib bormoqda. Xususan, joriy yilning birinchi choragidayoq qo‘mitaga qariyb mingta murojaat kelib tushgan bo‘lib, ular asosan muddatlarning buzilishi va ishlarning sifatsizligiga taalluqli bo‘lgan.
Qo‘mita ma’lumotlariga ko‘ra, tahlil qilingan shartnomalarning 77,3 foizida shartnoma bekor qilinganda pulni qaytarish muddati belgilanmagan yoki amaldagi qonunchilikka zid kelgan. Shuningdek, 63,6 foiz holatda xonadon qabul qilinganidan keyingi kafolat muddati umuman ko‘rsatilmagan, 59,1 foiz shartlar esa faqat quruvchining manfaatlarini ko‘zlab tuzilganligi aniqlangan. Shartnomalarning yarmidan ko‘pida nuqsonlarni bartaraf etish majburiyati va qurilish kechiktirilgani uchun penya nazarda tutilmagani ma’lum bo‘ldi.
Bundan tashqari, shartnomalarning 30,3 foizi davlat tilida emas, balki rus tilida tuzilgani qonun talablariga zid keladi. 49,2 foiz holatlarda esa iste’molchilarning huquqlarini kamsituvchi boshqa shartlar, jumladan, shartnoma bekor qilinganda 4 dan 15 foizgacha mablag‘ni ushlab qolish va uy narxini bir tomonlama oshirish kabi holatlar aniqlangan.
Kelgusida Qo‘mita aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha tegishli idoralarga takliflar kiritdi va fuqarolarga xonadon sotib olishdan oldin shartnomani huquqshunos bilan diqqat bilan o‘rganishni tavsiya etmoqda. Qonunga zid holatlar aniqlanganda esa vakolatli davlat organlari yoki sudga murojaat qilish huquqi saqlanib qoladi.
Source: www.gazeta.uz