O‘zbekiston, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston markaziy banklari milliy tezkor to‘lov tizimlarini integratsiyalash imkoniyatlarini ishlab chiqishga kelishib oldi. Maqsad — mintaqa bo‘ylab sayohat qilayotgan fuqarolar va turistlar odatdagi bank ilovalari orqali QR-kod yordamida to‘lovlarni amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘lishi. Dastlabki kelishuv Dushanbeda markaziy va milliy banklar vakillari uchrashuvida erishildi. Tashabbus yangi ilovalar o‘rnatish va valyuta ayirboshlash shoxobchalarini izlash zaruratini kamaytirish, kundalik chakana to‘lovlarni tezroq va shaffofroq qilishga qaratilgan.
Asosiy faktlar: O‘zbekiston, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston milliy tezkor to‘lov tizimlarini transchegaraviy QR-to‘lovlar uchun bog‘lashni rejalashtirmoqda. Qo‘shma ishchi guruh texnik standartlar, to‘lov xabarlari formatlari, rekvizitlar tuzilmasi va hisob-kitob xavfsizligi talablarini tayyorlab, bosqichma-bosqich yo‘l xaritasini ishlab chiqadi. Loyiha sayohat to‘lovlarini soddalashtirib, savdo va turizmni qo‘llab-quvvatlashi kutilmoqda, biroq yagona milliy regulator yaratishdan voz kechilgan.
Kontekst va tarix: Muhokamalar Markaziy Osiyo va MDH hududida savdo, turizm va mehnat migratsiyasi o‘sib borayotgan sharoitda raqamli to‘lov infratuzilmasini bog‘lashga qaratilgan kengroq intilishni aks ettiradi. Mintaqada transchegaraviy chakana to‘lovlar uzoq vaqt xalqaro karta tarmoqlari, naqd pul, pul o‘tkazmalari operatorlari yoki alohida hamyonlarga bog‘liq bo‘lib, foydalanuvchilar uchun qo‘shimcha xarajat va murakkablik tug‘dirgan. QR-integratsiya modeli yengilroq yondashuv sifatida taklif qilinmoqda: yangi mintaqaviy institut yaratish o‘rniga ishtirokchi davlatlar texnik qoidalarni uyg‘unlashtirib, mavjud milliy tizimlar o‘zaro axborot almashishiga imkon beradi. O‘zbekiston uchun bu masala amaliy ahamiyatga ega, chunki fuqarolar Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikistonga ish, turizm, savdo va qarindoshlar tashrifi maqsadida tez-tez boradi.
Dastlabki kelishuvga ko‘ra, davlatlar banklar va milliy to‘lov tizimlari vakillaridan iborat qo‘shma ishchi guruh tuzadi. Ular to‘lov xabarlarini almashish formatini, to‘lov rekvizitlarining tuzilmasini va hisob-kitob xavfsizligiga oid talablarni kelishib, so‘ngra bosqichma-bosqich ishga tushirish yo‘l xaritasini tayyorlashi kerak. Ishtirokchilar alohida milliy regulator yaratishdan voz kechib, asosiy e’tiborni texnik standartlar, raqamli identifikatsiya va ma’lumotlar almashinuvi qoidalarini uyg‘unlashtirishga qaratishga qaror qildi. Aniq ishga tushirish sanasi hali e’lon qilinmagan, loyiha tayyorgarlik bosqichida turibdi.
Ayrim ikki tomonlama yechimlar allaqachon amalda. Qirg‘iziston va Qozog‘iston o‘z banklari o‘rtasida QR-hisob-kitob mexanizmini 2025 yil oktyabrda ishga tushirgani xabar qilingan. O‘zbekiston va Qozog‘iston ham milliy QR-kodlar asosida o‘zaro to‘lovlarni tayyorlamoqda. Loyiha ishga tushgach, o‘zbekistonliklar Qozog‘istonda milliy QR-kod orqali xaridlar uchun to‘lov qila olishi, qozog‘istonliklar esa O‘zbekistonga safarlarida shunday imkoniyatdan foydalanishi kerak. Bunday pilot loyihalar besh davlat ishtirokidagi kengroq tizim uchun sinov maydoni bo‘lib, mintaqaviy kengayishdan oldin texnik va muvofiqlik muammolarini aniqlashga yordam berishi mumkin.
Keyingi qadam — dastlabki kelishuvni texnik hujjatlar va yo‘l xaritasiga aylantirish. Banklar va to‘lov tizimlari vakillari interoperabellik, xavfsizlik, raqamli identifikatsiya va ma’lumotlar almashinuvi qoidalariga e’tibor qaratishi, transchegaraviy QR-to‘lovlarni sayohatchilar uchun odatiy holga aylantirishni maqsad qilishi kutilmoqda. Muvaffaqiyatli bo‘lsa, tashabbus mintaqadagi amaliy raqamli integratsiyaning eng ko‘zga tashlanadigan namunalaridan biriga aylanishi mumkin. Biroq amalga oshirish milliy tasdiqlashlar sur’ati, banklar va to‘lov tizimlarining tayyorligi, shuningdek besh davlat o‘rtasidagi regulyatorlik tafovutlarni uyg‘unlashtirish imkoniyatiga bog‘liq bo‘ladi.
Source: podrobno.uz