O‘zbekistonda bolalarga suyak ko‘migi transplantatsiyasi bo‘yicha yillik ehtiyojning 10 foizdan kami qoplanayotgani ma’lum bo‘ldi. Sog‘liqni saqlash vaziri Eldor Adilov 11-noyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi “Hukumat soati” majlisida bu boradagi rasmiy statistika va muammolarni e’lon qildi. Vazirning ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilda 32 ta, 2026-yil 1-noyabr holatiga ko‘ra 36 ta transplantatsiya o‘tkazilgan, biroq yillik minimal ehtiyoj kamida 400 nafar bolani tashkil etadi. Bu ko‘rsatkichlar mamlakatda pediatric transplantatsiya xizmatining imkoniyatlari hanuz talabga javob bermayotganini ko‘rsatadi.
Asosiy faktlar: 2025-yilda 32 ta, 2026-yil 1-noyabr holatiga 36 ta bolaga suyak ko‘migi transplantatsiyasi amalga oshirilgan; yillik ehtiyoj kamida 400 ta. Joriy yildagi 36 operatsiyaning 12 tasi Turkiyada, 13 tasi Bolalar milliy tibbiyot markazida, 11 tasi Respublika bolalar onkologiyasi, gematologiyasi va immunologiyasi markazida o‘tkazilgan. 28 ta allogen, 8 ta autologik transplantatsiya qayd etilgan.
Mavzu bo‘yicha asosiy cheklov 2022-yilda qabul qilingan “Inson a’zolari va to‘qimalarining transplantatsiyasi to‘g‘risida”gi qonun bilan yaratilgan huquqiy asosga qaramay, amaliy infratuzilma va tizimli tayyorgarlikning yetarli emasligi bilan bog‘liq. Deputat Zebiniso Rahmanova hukumat vakilidan qonun mavjud bo‘lsa-da, nega suyak ko‘migi transplantatsiyasi imkoniyatlari hanuz cheklanganligi va operatsiyalar sonini oshirish uchun qanday choralar ko‘rilayotganini so‘radi. Bu savol bolalar onkologiyasi va gematologiyasida hayotiy muhim davolash usuli hisoblangan transplantatsiyaga kirish imkoniyatini kengaytirish zaruratini ko‘rsatadi.
Eldor Adilov uchta asosiy to‘siqni sanab o‘tdi. Birinchisi — ommaviy transplantatsiyalar uchun zarur infratuzilmaning yo‘qligi: Respublika bolalar onkologiyasi, gematologiyasi va immunologiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi hududida aseptik korpus qurilishi davom etmoqda. Unda transplantatsiya bo‘limi va donor hamda bemor hujayralari mosligini aniqlovchi tiplash laboratoriyasi joylashi kerak. Qonunchilik palatasi ma’lumotiga ko‘ra, obyekt qurilishi ikki yildan ortiq kechikmoqda. Vazir korpus foydalanishga topshirilgach, operatsiyalar sonini keskin oshirish mumkin bo‘lishini aytdi.
“Biz yiliga minimum 400 ta bolaga suyak ko‘miga transplantatsiyasini amalga oshirishga ehtiyojimiz bor. Lekin bugungi kunda biz 400 taga chiqara olmadik bu transplantatsiya amaliyotlarini”, — dedi vazir. Uning tushuntirishicha, qurilish loyihasiga o‘zgartirishlar kiritilgan, Avstriyaning AMI International kompaniyasi mutaxassislari jalb qilinib, korpus loyihasi Yevropa standartlariga moslashtirilgan. Obyektni 2027-yilda yakunlash va foydalanishga topshirish rejalashtirilmoqda.
Ikkinchi muammo — suyak ko‘migi donorlarining milliy reyestri mavjud emasligi. Allogen transplantatsiyada bemorga o‘zak hujayralari mos keladigan donorni tanlash zarur; reyestr ehtimoliy donorlarni tizimli izlash va zarur tekshiruvlarni o‘tkazish imkonini beradi. “Ushbu transplantatsiyalarni amalga oshirish uchun suyak ko‘migi donorlarining milliy reyestrini yuritishimiz zarur. Bugungi kunda bu ishlar boshlangan”, — dedi Adilov. Vazir transplantatsiyadan keyin bemorlarning yashovchanligini ta’minlash uchun maxsus steril sharoitlar, laboratoriya diagnostikasi, infeksiya nazorati va keyingi kuzatuv ham muhimligini ta’kidladi.
Uchinchi to‘siq bo‘yicha vazirning to‘liq izohi e’lon qilingan materialda keltirilmagan; shu bois qo‘shimcha rasmiy ma’lumot talab etiladi. Majlisda ko‘tarilgan masala O‘zbekistonda bolalar transplantatsiyasi xizmatini kengaytirish, donorlik tizimini shakllantirish va 2027-yilga mo‘ljallangan aseptik korpusni o‘z vaqtida ishga tushirish zarurligini ko‘rsatadi. Keyingi qadamlar sifatida qurilishning amaldagi holati, reyestr yuritish bo‘yicha institutsional tartib va operatsiyalar sonini bosqichma-bosqich oshirish choralari bo‘yicha rasmiy hisobotlar kutilmoqda.
Source: www.gazeta.uz