Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

O‘zbekiston suv xo‘jaligi vaziri Shavkat Xamrayev 19-noyabr kuni jurnalistlar savollariga javoban, Tojikistonda Rog‘un gidroelektr stansiyasi qurilayotganiga qaramay, O‘zbekiston Amudaryodan o‘ziga belgilangan miqdorda suv olishda davom etayotganini ma’lum qildi. Vazirning aytishicha, Rog‘un suv omborini to‘ldirish bosqichma-bosqich amalga oshirilishi kerak, chunki katta hajmdagi suvning tez to‘planishi gidrotexnika inshootining xavfsizligiga tahdid solishi mumkin. Shu sababli qurilish davom etayotgan bo‘lsa-da, O‘zbekistonning suv olish huquqi va limitlari buzilmayotgani, Tojikiston esa O‘zbekistonning haqqini olmaganini ta’kidladi.

Asosiy faktlar: O‘zbekiston Amudaryodan belgilangan limitlarda suv olishda davom etmoqda; Rog‘un suv ombori 13,3 mlrd kub metr hajmga ega va hozircha 1–1,5 mlrd kub metr suvni bosqichma-bosqich to‘plash ko‘zda tutilgan; to‘g‘onning loyihaviy balandligi 335 metr bo‘lib, hozirda 200 metrdan oshgan; stansiyaning o‘rnatilgan quvvati 3780 MVt bo‘lishi, yillik o‘rtacha ishlab chiqarish 14,4 mlrd kVt/soatga yetishi kutilmoqda.

Rog‘un GESi Tojikistonda Vaxsh daryosida, Norak GESidan yuqorida joylashgan hududda qurilmoqda va Amudaryoning asosiy irmog‘i bo‘lgan Vaxsh oqimini boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Vazirning ta’kidlashicha, O‘zbekiston uchun faqat Rog‘unda qancha suv to‘planayotgani emas, balki yil davomida suvning qanday tartibda oqizilishi ham muhim, chunki quyi oqimda joylashgan Norak suv ombori Vaxsh oqimini tartibga solishda asosiy rol o‘ynaydi. Xamrayev Tojikiston bilan munosabatlar so‘nggi yillarda juda ijobiy tomonga o‘zgarganini, suv masalalari yig‘ilishlarda muhokama qilinayotganini bildirdi; bu esa quyi oqimdagi O‘zbekiston, ayniqsa qishloq xo‘jaligi va aholi uchun suv ta’minoti barqarorligini saqlashga qaratilgan.

Vazirning so‘zlariga ko‘ra, Rog‘un kamida yana to‘rt-besh yil quriladi va suv to‘plash jarayoni taxminan 2035-yillargacha davom etadi. “Yangi qurilgan 13,3 milliard kublik suv omborini hech qachon birdaniga to‘ldirish mumkin emas. Urib ketadi, tushib ketadi”, — dedi Xamrayev. U gidroelektr stansiya qisman ishlab, imkoniyat darajasida elektr energiya chiqarayotganini, O‘zbekiston esa Amudaryodan o‘ziga belgilangan limitlarni olayotganini bildirdi: “Tojikiston O‘zbekistonning haqqini olgani yo‘q”. Rasmiy loyiha hujjatlaridagi muddatlar vazir aytganidan farq qiladi: to‘g‘onni loyihaviy balandlikkacha 2032-yilga qadar qurish va suv omborini to‘liq to‘ldirishni 2038-yilgacha amalga oshirish rejalashtirilgan. Xamrayevning taxminan 2035-yilgacha bo‘lgan muddati loyiha hujjatlaridagi muddatdan uch yil oldin. 2026-yil iyunida Jahon banki qurilishning ikkinchi bosqichini moliyalashtirishni ma’qullab, 300 million dollar grant ajratishni ko‘zda tutdi; mablag‘lar qurilish, uskunalarni xarid qilish va o‘rnatish, xavfsizlik hamda ekologik majburiyatlarga yo‘naltiriladi, monitoring va prognozlash tizimlari esa suv ombori boshqaruvi va quyi oqimdagi toshqin xavfini yaxshilashga xizmat qiladi.

Qurilish tugallanganidan so‘ng Rog‘un GESi nafaqat Tojikistonni, balki O‘zbekiston va Qozog‘iston kabi qo‘shni davlatlarni ham elektr energiyasi bilan ta’minlashi kerak. Shu bois keyingi yillarda to‘g‘on balandligi, suv ombori to‘ldirish bosqichlari, Vaxsh va Amudaryo oqimini boshqarish hamda mintaqaviy energetika hamkorligi bo‘yicha muntazam muzokaralar davom etishi kutiladi; O‘zbekiston uchun quyi Amudaryo havzasida suv xavfsizligi va qishloq xo‘jaligi ehtiyojlarini ta’minlash asosiy masala bo‘lib qoladi.

Source: www.gazeta.uz