O‘zbekiston suv xo‘jaligi vaziri Shavkat Xamrayev 19-noyabr kuni matbuot anjumanida Afg‘onistonda qurilayotgan Qo‘shtepa kanali orqali Amudaryodan to‘liq hajmda suv olish 2030-yilga qadar boshlanmasligini ma’lum qildi. Vazirning aytishicha, kanal qurilishi davom etmoqda, O‘zbekiston esa transchegaraviy suv resurslaridan foydalanish bo‘yicha Afg‘oniston tomoni bilan doimiy muloqot olib bormoqda; suv olish hajmi va boshqa shartlar kelajakda kelishib olinadi.
Asosiy faktlar: Vazirning so‘zlariga ko‘ra, Qo‘shtepa kanali 2030-yilgacha suv olmaydi, qurilish yakunlanganidan keyin esa suv olish 2050-yilgacha ham kechikishi mumkin; kanal bir soniyada 450−500 kub metr suv o‘tkazish imkoniyatiga ega, Afg‘oniston 500−600 ming gektar yerni o‘zlashtirishni rejalashtirmoqda; suv mo‘l yillarda taxminan 10 milliard, kam yillarda 6 milliard kub metr olish rejalashtirilmoqda.
Bu masala Markaziy Osiyoning suv xavfsizligi va Amudaryo havzasidagi qo‘shni davlatlar o‘rtasidagi hamkorlik uchun muhimdir. Afg‘oniston ham daryo suvidan foydalanish huquqiga ega, biroq O‘zbekiston vaziri ta’kidlaganidek, hajm va shartlar hali kelishib olinmagan. O‘zbekiston kanal qurilishini kuzatib borayotganini, ikki davlat munosabatlari yaxshilanishi esa suv masalalarini hal etishda muhim ahamiyat kasb etishini bildirdi.
Vazir delegatsiyalar almashinuvini misol qilib, o‘tgan hafta Afg‘oniston qishloq va suv xo‘jaligi vaziri o‘rinbosari boshchiligidagi delegatsiya tashrif buyurganini, O‘zbekiston ham ularning oldiga borib turishini aytdi. Jurnalistlarning ba’zi oylarda O‘zbekiston olgan suv hajmi kamayishi Qo‘shtepa bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi haqidagi taxminini rad etib, kanal hozircha «bir chelak ham suv olgani yo‘q» dedi. U Afg‘oniston rejalari katta qo‘shimcha xarajatlarni talab qilishini, suv o‘z oqimi bilan ko‘pi bilan 200−250 ming gektar yergacha yetib borishi mumkinligini, qolgan yerlarga nasoslar kerak bo‘lishini tushuntirdi.
Xamrayev Qarshi magistral kanalini misol qilib, suvni olti bosqichda ko‘tarish, 30 dan ortiq zemsnaryad va har yili 2,2 milliard kVt·soat elektr energiyasi sarfi kabi xarajatlarni keltirdi. Uning fikricha, Afg‘oniston hozircha 500−600 ming gektar yerni sug‘orish uchun zarur infratuzilmaga yetarlicha ega emas. Vazir Amudaryo oqimi yildan-yilga sezilarli farq qilishi mumkinligini, ayrim yillarda 50 milliard, boshqa yillarda 100 milliard kub metrgacha yetishi mumkinligini aytdi va suv olish hajmlarini daryoning amaldagi suvlilik darajasidan kelib chiqib belgilash zarurligini ta’kidladi.
Source: www.gazeta.uz