O‘zbekiston suv xo‘jaligi vaziri Shavkat Xamrayev 19-noyabr kuni matbuot anjumanida to‘rt viloyatdagi irrigatsiya infratuzilmasini rekonstruksiya qilish loyihalari bo‘yicha Xitoy kompaniyalari bilan cho‘zilib ketgan muzokaralar haqida batafsil to‘xtaldi. Vazirning ta’kidlashicha, Xitoy pudratchilari ishlarni hisob-kitob qilingan narxdan ikki baravardan ortiq narxga bajarishni taklif qilgani sababli narxlarni pasaytirish bo‘yicha muzokaralar bir yildan ortiq davom etmoqda, biroq bu kelishmovchiliklar hamkorlikdan voz kechilganini anglatmaydi.
Asosiy faktlar: Vazirning aytishicha, narxlar bo‘yicha muhokamalar hali yakunlanmagan va Xitoy vakillari O‘zbekiston tomoni bilan bog‘langan. U, shuningdek, suv xo‘jaligi sohasida 22 yil faoliyat yuritib, xitoylik hamkorlar bilan umumiy qiymati 1 mlrd dollardan oshadigan 15 dan ortiq yirik loyihani amalga oshirishda ishtirok etganini ta’kidladi.
Kontekst va tarix: Gazeta avvalroq yozganidek, 11-noyabr kuni vazir deputatlarga Xitoy pudratchilari taklif qilgan narxlar hisob-kitob qilingan qiymatdan ikki baravardan ortiq ekanini ma’lum qilgan edi. Shundan so‘ng xabarlar O‘zbekiston umuman Xitoy pudratchilaridan norozi degan taassurot uyg‘otgan bo‘lishi mumkin; biroq Xamrayev bunday xulosalar noto‘g‘ri ekanini, chunki ishlar qiymati bo‘yicha muzokaralar hali davom etayotganini ta’kidladi. Uning fikricha, tender natijasida qatnashchilar yuqori narx taklif qilishi normal jarayon bo‘lib, keyinchalik muloqot orqali narx pasaytiriladi va loyiha amalga oshiriladi. Vazir, shuningdek, Xitoy elchixonasi va yana bir tashkilotdan qo‘ng‘iroq bo‘lganini aytgan, lekin jurnalistning aniqlashtiruvchi savoliga javoban Xitoy elchixonasi vakillari shaxsan uning o‘zi bilan bog‘lanmaganini, ular tegishli tashkilotlar bilan muloqot olib borayotganini tushuntirdi.
Rasmiy bayonotlar va tafsilotlar: Xamrayev “Bu normal jarayon. Ya’ni tender bo‘lgan, tender ishtirokchilari qatnashganda, narxni baland bergan. Narxini baland bergandan keyin yana muloqot davom etadi. Narx pasaytiriladi va bu ish amalga oshadi”, deb tushuntirdi. Shu bilan birga, “Lekin biz endi tender o‘tdi, mana, Xitoy o‘zining investitsiya pulidan berar ekan, deb falon narxga rozi bo‘la olmaymiz. Biz O‘zbekiston manfaatini o‘ylaymiz”, deb ta’kidladi. U xitoylik hamkorlar bilan avvalgi tajribasini ijobiy baholab, “Xitoy loyihalari biri ikkinchisidan zo‘r, jozibador va samarali bo‘lgan. Men buni chin ko‘ngildan hammaga ochiq-oydin aytyapman”, dedi va jurnalistlardan hozirgi muzokaralarni yoritishda avvalgi hamkorlik tajribasini inobatga olishni so‘radi.
Moliyalashtirish xususiyatlari va narx sabablari: Vazirning ta’kidlashicha, mablag‘lar “bog‘langan kredit” shaklida ajratiladi, bu esa pudratchilarni tanlashni kredit beruvchi tomon taklif qilgan kompaniyalar bilan cheklaydi. “Xitoyning krediti, ‘svyazanniy’ kredit deyiladi. U kredit berib, butun dunyoga tender qilmaydi. Faqat o‘zi ko‘rsatgan ma’lum to‘rtta yo beshta kompaniyani beradi. O‘shalarning ichidan o‘zing tanla, deydi. Va ular o‘zining texnik shartlarini beradi: qanday qilib beton qiladi, beton qanchaga bo‘ladi va hokazo. Shu narxlar sal qimmatroq chiqdi. Biz muloqot qilyapmiz”, dedi u. Vazir, shuningdek, xorijiy pudratchilar qurilish texnikasini olib kelishi va materiallar manbalarini mustaqil izlashi tufayli tannarx yuqori bo‘lishi mumkinligini aytdi: “Ular u yoqdan texnikasini olib keladi. Bizning joylarimizni bilmaydi. Qayerdan qumini oladi, qayerdan shag‘alni oladi va hokazo. Tannarxi qimmat chiqyapti. Biz unga yordam berishimiz kerak. Tannarxi arzonroq chiqishi kerak.”
Kelgusi qadamlar: Vazir qiymatni O‘zbekiston tomoni belgilagan darajagacha pasaytirishga erishish mumkinligiga umid bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston tomoni yaqindagi karerlarni topish va qurilish maydonlarini ta’minlash orqali pudratchilarga yordam berishi mumkin, bu esa tannarxni arzonroq chiqishiga xizmat qiladi. Hozircha narxlar bo‘yicha muhokamalar yakunlanmagan bo‘lib, tomonlar o‘z manfaatlarini inobatga olgan holda kelishuvga erishishga harakat qilmoqda.
Source: www.gazeta.uz