Jahon Bankining 2026 yilgi "Ayollar, biznes va qonun" indeksi bo‘yicha O‘zbekiston Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida birinchi o‘rinni egallab, 100 balldan 82,1 ball to‘pladi. Bu hisobot 190 mamlakatni qamrab olib, ayollarning iqtisodiy imkoniyatlariga ta’sir etuvchi qonun va islohotlarni 2025 yil 1 oktyabr holatiga ko‘ra baholaydi. Indeks xavfsizlik, harakatchanlik, ish, ish haqi, nikoh, ota-onalik, bolalarga g‘amxo‘rlik qilish, tadbirkorlik, mulk huquqlari va pensiya kabi o‘nta ko‘rsatkich asosida shakllantirilgan, shuningdek, birinchi marta qabul qilingan qonunlarning amalda qanchalik samarali ishlashi baholangan.
Jahon Banki tahminlariga ko‘ra, ayollar erkaklar bilan teng imkoniyatlarga ega bo‘lsa, global YaIM taxminan 20% oshishi mumkin, ammo hozirda jahon iqtisodiyoti erkaklar va ayollar o‘rtasidagi ish haqi farqi tufayli har yili 7 trillion dollargacha yo‘qotishga uchramoqda. Hech bir mamlakat to‘liq tenglikka erisha olmagan, ayollar o‘rtacha erkaklarning 67% huquqlariga ega, ammo ularni amalga oshirish mexanizmlari atigi 47% ishlaydi. Zo‘ravonlikdan himoya qilish alohida muammo bo‘lib, zarur qonunlarning uchdan birigina bunga qaratilgan va ularning qo‘llanilishi ko‘pincha qiyinchiliklarga duch kelmoqda.
Markaziy Osiyo va Ozarbayjon mamlakatlari orasida O‘zbekiston umumiy huquqiy indeks bo‘yicha birinchi o‘rinni egalladi: O‘zbekiston – 82,1 ball, Qirg‘iziston – 79,6 ball, Qozog‘iston – 73 ball, Ozarbayjon – 72,18 ball, Tojikiston – 70,22 ball, o‘rtacha jahon ko‘rsatkichi esa 67 ballni tashkil qiladi. O‘zbekiston mehnat huquqlari sohasida 91,75 ball bilan mintaqada eng yaxshi natijani qayd etdi, ish haqi ko‘rsatkichida esa 100 ball to‘plab Qirg‘iziston bilan birinchi o‘rinni bo‘lishdi.
Ota-onalik ko‘rsatkichida O‘zbekiston 62,5 ball to‘pladi, bu Qozog‘iston va Tojikistonning 75 ballidan past. Bolalarga g‘amxo‘rlik qilish sohasida O‘zbekiston va Qozog‘iston 100 ball bilan yetakchilik qilmoqda, Qirg‘iziston 91,75, Ozarbayjon 75, Tojikiston esa 41,75 ball oldi. Tadbirkorlikda O‘zbekiston 75 ball to‘plab Qozog‘iston va Ozarbayjon bilan birga yetakchilar qatoriga kirdi.
Xavfsizlik ko‘rsatkichida O‘zbekiston va Tojikiston 25 ball oldi, Qirg‘iziston 50, Ozarbayjon 31,25 ball bilan yuqori natijalarga erishdi, Qozog‘iston esa bu ko‘rsatkich bo‘yicha 0 ball oldi. Pensiya tizimida Qozog‘iston 71,75 ball bilan mintaqada eng yaxshi natijani ko‘rsatdi, O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikiston 66,75 ball, Ozarbayjon esa 65,5 ball to‘pladi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ko‘p hollarda qabul qilingan qonunlar va ularning amalda qo‘llanilishi o‘rtasida tafovut mavjud, bu ayniqsa mehnat, ish haqi, ota-onalik va xavfsizlik sohalarida sezilarli.
Masalan, xavfsizlik ko‘rsatkichida huquqiy baza 25 ball, qo‘llab-quvvatlovchi mexanizmlar 58,25 ball, ammo amaliy qo‘llash atigi 9,38 ballni tashkil etdi. "Ish" ko‘rsatkichida qonunchilik 91,75 ball baholangan, ammo qo‘llab-quvvatlovchi choralar atigi 25 ball, amaliy qo‘llash darajasi esa taxminan 50 ball atrofida. Shu bilan birga, eng muvozanatli holat harakatchanlik, mulk huquqlari va tadbirkorlik kabi sohalarda kuzatilmoqda. Hisobotda shuningdek, O‘zbekiston Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasidagi davlat xaridlari jarayonida gender jihatlarni hisobga oladigan uch mamlakatdan biri ekanligi qayd etilgan.
Source: podrobno.uz