AQSH sudi Meta va Google kompaniyalarini bolalarning ruhiy salomatligiga zarar yetkazadigan qaramlik qiluvchi ijtimoiy tarmoq platformalarini qasddan yaratganlikda aybladi. Kaley ismli yosh ayolning advokatlari Instagram'ning cheksiz aylanish kabi xususiyatlari qaramlikni oshirish uchun mo'ljallanganligini ta'kidladilar. Sud qarori "o'yin o'zgartiruvchi lahza" deb baholansa-da, butun dunyo bo'ylab bolalarining ekran vaqtini kamaytirishga urinayotgan ota-onalar uchun amaliy foydasi cheklangan.
Bolalar psixologi doktor Jane Gilmour o'zgarishlarni jiddiy bahs-munozaralar paytida emas, balki tinch paytda amalga oshirishni tavsiya qiladi. U "Sokin miya eng yaxshi muloqot qiladi" deb ta'kidlaydi. Ekran vaqtini kamaytirishning birinchi qadami sifatida uy ichida qurilmalar uchun maxsus joy belgilashni taklif qiladi, masalan, zaryadlovchilar uchun bitta joy ajratish, bu esa telefonlarni ishlatilmayotgan vaqtda zaryadlovchiga qo'yishni osonlashtiradi.
Katta yoshli bolalar va o'smirlar ekran vaqti haqidagi qoidalarni majburiy qabul qilish o'rniga, suhbatda qatnashish orqali foyda ko'rishlari mumkin, deb hisoblaydi bolalar psixologi doktor Maryhan Baker. U ijtimoiy tarmoqlardagi tengdoshlar bosimini tushunish va "Keling, kun davomida telefon bilan doim shug'ullanmaslik uchun qanday joy ajratishimiz mumkinligi haqida suhbatlashaylik" kabi iboralar bilan yondashishni tavsiya qiladi.
Ota-onalik murabbiyi Olivia Edwards bolangiz bilan mustahkam aloqa o'rnatish ekran foydalanishini tartibga solishni osonlashtiradi, deb qo'shimcha qiladi. Bu bolangiz onlayn tomosha qiladigan kontentga chin qiziqish bildirishni o'z ichiga olishi mumkin. Ota-onalar va bolalar ekran vaqti haqida ochiq suhbatlar orqali bir-birlaridan o'rganishlari mumkin, masalan, "Sizningcha, bu ilova odamlarni qarashda saqlash uchun qanday ishlaydi?" kabi savollar berish.
Bolalar ota-onalarini taqlid qilishlari sir emas, shuning uchun ularda yaxshi ekran odatlarini rag'batlantirish o'z-o'zini o'rganishdan boshlanishi mumkin. Maryhan buni yengil usulda qilishni maslahat beradi, masalan, "Biz hammamiz bunda aybdormiz, men telefonim bilan munosabatda unchalik yaxshi emasman" kabi iboralar bilan. Jane esa kattalar va bolalar zerikishni biroz ko'proq qabul qilish orqali foyda ko'rishlari mumkinligini ta'kidlaydi, chunki bu ichki dunyoga kirish va ijodkorlikni rivojlantirish imkoniyatini beradi.
Essex universiteti raqamli kommunikatsiya o'qituvchisi doktor Tony Sampson ota-onalarni axloqiy tashvish tuzog'iga tushmaslikka chaqiradi. U ijtimoiy tarmoqlar e'tiborni qisqartirmaydi, balki tijorat kontentiga yo'naltiradi, deb ta'kidlaydi. Ijobiy texnologik foydalanish esa neyroplastiklikni ijodkorlik, tadqiqot va o'rganish uchun rag'batlantirishi mumkin. Ota-onalik har doim qiyin bo'lgan, lekin ekranlar hamma joyda bo'lgan va ularning ta'siri hali o'rganilayotgan davrda bolalarni tarbiyalash qo'rqinchli bo'lishi mumkin.
Source: www.bbc.com