16-aprel kuni ingliz komik aktyori, rejissyor va ssenarist Charli Chaplinning tavallud topgan kuni nishonlanadi. Chaplin o‘zining “Daydi” (The Tramp) obrazi orqali butun dunyoga tanilgan bo‘lib, u nafaqat aktyor, balki rejissyor, ssenarist, prodyuser va bastakor sifatida ham kino sanoatiga katta hissa qo‘shgan. Uning ijodi bugungi kungacha kinematografiyaning eng muhim siymolaridan biri sifatida qadrlanadi.
Chaplinning ilk ovozli kartinasi bo‘lgan “Buyuk diktator” filmi 1940-yilda chiqarilgan bo‘lib, unda u bir vaqtning o‘zida ikkita qahramonni – gettoda yashovchi yahudiy sartarosh va Tomainiya diktatori Hinkelni gavdalantirgan. Filmning yakuniy nutqi, diktator bilan adashtirilgan sartarosh tomonidan aytilgan, tinchlik va insoniyatga da’vat etuvchi so‘zlar, Chaplin tomonidan bir necha oy davomida yozilgan va qayta ishlangan. Bu nutq o‘sha davrda tanqidga uchragan, ba’zilar uni ortiqcha deb hisoblagan, boshqalari esa ruhlantiruvchi deb topgan.
Nutqda Chaplin insoniyatning umumiy qadriyatlari – mehr-shafqat, birlik va ozodlik haqida gapirib, nafrat, ochko‘zlik va zo‘ravonlikka qarshi chiqadi. U: “Natsistlarga qarshi bo‘lish uchun yahudiy bo‘lish shart emas. Buning uchun inson nomiga munosib bo‘lishning o‘zi kifoya”, deb ta’kidlaydi. Bu so‘zlar bugungi kunda ham dolzarbligini saqlab qolgan, chunki dunyo hali ham nafrat va zolimlik bilan kurashmoqda.
Chaplin nutqida askarlarni zolimlarga qarshi turishga, ozodlik uchun kurashishga chaqiradi va demokratiya, birlik va insoniy qadriyatlar ustidan g‘alaba qozonishga da’vat etadi. Uning so‘zlari radio va samolyot kabi texnologiyalar orqali insonlarni yaqinlashtirish imkoniyatini ta’kidlab, ularni yaxshilik va birodarlikka undaydi. Nutqning tarixiy ahamiyati bo‘lmasa-da, uning mazmuni va chaqiriqlari zamonaviy jamiyatda ham aks-sado topmoqda.
Charli Chaplinning “Buyuk diktator” filmidagi nutqi uning ijodiy merosining muhim qismi bo‘lib, u insoniyatning abadiy muammolari – adolat, tinchlik va ozodlik masalalariga qaratilgan. Bu nutq nafaqat o‘sha davr, balki bugungi kunda ham o‘qilishi va tinglanishi kerak bo‘lgan hikmatli so‘zlar sifatida qolmoqda, chunki u insoniy qadriyatlarni himoya qilish va zolimlikka qarshi kurashish haqida eslatadi.
Source: www.gazeta.uz