Afrika qit’asida oziq-ovqat xavfsizligi jiddiy xavf ostida qolmoqda. Buning asosiy sababi – Eron, AQSh va Isroil o‘rtasidagi mojaro tufayli Hormuz bo‘g‘ozida yuzaga kelgan noaniqlikdir. Ushbu bo‘g‘oz orqali global ammiak savdosining taxminan chorak qismi va dengiz orqali tashiladigan karbamidning uchdan bir qismidan ko‘prog‘i o‘tadi. Har qanday kichik xavf o‘g‘it narxlarining keskin oshishiga, yuk tashishning to‘xtab qolishiga va oziq-ovqat inflyatsiyasining kuchayishiga olib kelishi mumkin.
Afrikaning Sahroi Kabirdan janubidagi mamlakatlarda ishlatiladigan o‘g‘itlarning qariyb 80 foizi import qilinadi. Ko‘pincha bu o‘g‘itlar Yevropadagidan ancha qimmatga tushadi, chunki yuk tashish, moliyalashtirish va logistika xarajatlari yuqori. Global ta’minot zaiflashganda, afrikalik fermerlar iqtisodiy zarbalarni eng og‘ir his qiladi. Ko‘plab hukumatlar uchun o‘g‘it xavfsizligi oziq-ovqat xavfsizligi bilan, bu esa o‘z navbatida iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlik bilan bog‘liq.
Afrikaning kichik fermer xo‘jaliklari ushbu inqirozning eng oldingi saflarida turadi. Ular Sahroi Kabirdan janubdagi oziq-ovqatning qariyb 70 foizini ishlab chiqaradi. Yirik tijorat fermalaridan farqli o‘laroq, kichik fermerlar ko‘pincha o‘g‘it tanlash imkoniyati cheklangan yoki narxlarning keskin oshishiga duch keladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) ma’lumotlariga ko‘ra, o‘g‘it mavjudligining atigi 10 foizga qisqarishi Sahroi Kabirdan janubida makkajo‘xori, sholi va bug‘doy yetishtirishning 25 foizgacha kamayishiga olib kelishi mumkin. Bu esa qit’ada oziq-ovqat inflyatsiyasining 8 foizgacha oshishiga sabab bo‘lishi mumkin.
2022-yilda Afrika Taraqqiyot Banki Guruhi Ukraina urushi fonida ta’minot uzilishlariga qarshi kurashish uchun 1,5 milliard dollarlik Afrika Favqulodda Oziq-ovqat Ishlab Chiqarish Ob’ektini ishga tushirdi. Ushbu tashabbus 35 mamlakatda 16 millionga yaqin kichik fermer xo‘jaliklarini iqlimga mos urug‘lar va o‘g‘itlar bilan ta’minlab, 46 million tonna oziq-ovqat ishlab chiqarishga yordam berdi. Hozirda ob’ektning ikkinchi bosqichi amalga oshirilmoqda, u favqulodda yordamdan uzoq muddatli milliy oziq-ovqat suverenitetiga o‘tishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Afrikalik siyosatchilar, hamkorlar va ittifoqchilar Eron mojarosining darhol xavflarini yumshatish va uzoq muddatli barqarorlikni yaratish uchun besh yo‘nalishda harakat qilishlari kerak. Birinchidan, bozor haqidagi ma’lumotlarni kuchaytirish – savdo oqimlari, yuk tashish yo‘nalishlari va narx tendensiyalarini real vaqt rejimida kuzatish siyosatchilarga uzilishlarni oldindan ko‘rishga yordam beradi. Ikkinchidan, mintaqaviy xarid va bufer zaxiralarini muvofiqlashtirish – o‘g‘it talabini birlashtirib, yaxshiroq narxlar bo‘yicha muzokaralar olib borish va eksport taqiqlari yoki yuk tashish narxlarining oshishi xavfini kamaytirish mumkin.
Uchinchidan, mahalliy va mintaqaviy ishlab chiqarishni kengaytirish – Marokash, Nigeriya, Keniya va Efiopiya kabi mamlakatlar o‘g‘it ishlab chiqarish quvvatlarini oshirmoqda, ammo bu talabga nisbatan hali ham cheklangan. To‘rtinchidan, kichik fermerlarni narx oshishidan himoya qilish – maqsadli subsidiyalar, raqamli vaucher tizimlari va mavsumiy kreditlardan foydalanishni kengaytirish global o‘zgaruvchanlik yukini kamaytirishi mumkin. Beshinchidan, Afrika O‘g‘it va Tuproq Salomatligi Tashabbusini qo‘llab-quvvatlash – 2024-yilda qabul qilingan 10 yillik harakat rejasi tuproq degradatsiyasini qaytarish, qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshirish va o‘g‘itdan foydalanishni uch baravar ko‘paytirishga qaratilgan.
Fors ko‘rfazidagi keskinliklar uzoqdagi yuk tashish yo‘nalishidagi uzilish minglab kilometr uzoqlikdagi afrikalik uy xo‘jaliklarida oziq-ovqat narxlarining oshishiga olib kelishi mumkinligini eslatadi. Ko‘p tomonlama banklar, mintaqaviy agentliklar va boshqa rivojlanish hamkorlari o‘g‘it xavfsizligi ustuvorliklari bilan moliyalashtirishni muvofiqlashtirishlari kerak. Tez harakat qilinsa, ushbu hamkorlik bugungi inqirozni Afrikaning uzoq muddatli oziq-ovqat va iqtisodiy suverenitetini mustahkamlash imkoniyatiga aylantirishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com